سیری کامل در اصول فقه: دوره ده ساله دروس خارج اصول محمد فاضل لنکرانی جلد 7 صفحه 497

«جئنی بالماء»، اینجا مسألۀ تأکید، یک مسألۀ روشنی است و ما را دچار مشکل نمی کند، هیچ گونه معارضه ای هم در کار نیست، برای این که در اینجا ما فقط با یک مسأله مواجه هستیم و آن این است که طبیعت واحده به حالت اطلاق و عدم تقیید چون فرض این است که هیچ گونه تقییدی در کلام مولا وجود ندارد، برای این که مولا در دستور دوم نگفت: «جئنی بالماء ثانیه او مره اخری و امثال ذلک» بلکه همان«جئنی بالماء» که در تکلیف اول به صورت اطلاق مطرح است، همان«جئنی بالماء» در دستور دوم هم به صورت اطلاق مطرح است. اینجا حساب می کنیم که طبیعت واحدۀ مطلقه، نمی تواند متعلق دو حکم تأسیسی قرار بگیرد، این یک امر غیر معقولی است، لذا مجبور می شویم که این«جئنی بالماء» دوم را، حمل بر تأکید کنیم، بدون این که هیچ مشکله ای در کار باشد.

انحصار راه حل به حمل بر تأکید

در حقیقت راه حل برای ما منحصرا عبارت از حمل بر تأکید است و الاّ لازم می آید که طبیعت واحدۀ مطلقه، متعلق دو حکم تأسیسی قرار بگیرد و این امکان پذیر نیست. اما، در ما نحن فیه که مسألۀ تعلیق مطرح است، مثل همین مثال معروف ما: «اذا بلت توضأ و اذا نمت توضأ» ما اینجا مواجه با دو مسأله هستیم، در مقابل دو چیز قرار گرفته ایم: از یک طرف اطلاق متعلق جزاء به ما می گوید که بدانید که نمی شود یک طبیعت واحدۀ مطلقه، متعلق دو حکم تأسیسی قرار بگیرد مثل همان مثال اول. و از طرف دیگر، مسألۀ ظهور قضیۀ شرطیه در این که هرسببی، خودش سببیت دارد و سببیتش هم غیر از سببیت دیگر است و به معنای دیگر عین سببیت دیگر است. یعنی همان طوری که سببیت اول، «سببیه مستقله و اثره حکم تأسیسی» سبب ثانی هم«هکذا له سببیه مستقله و اثره حکم تأسیسی» چه فرق می کند بین«اذا بلت فتوضأ و اذا نمت فتوضأ» مخصوصا با توجه به این معنا، که اینطور نیست که از نظر وقوع خارجی همیشه بول تقدم بر نوم داشته باشد و نوم متأخر از بول باشد، بلکه از نظر وقوع خارجی«قد یکون النوم متقدما علی البول و قد یکون البول متقدما علی النوم» لذا در مسألۀ سببیت مستقله و مؤثریت در حکم تأسیسی هردو یکنواخت هستند. و اینجا می بینیم بین اینها را نمی شود جمع کرد، باید یک راه فراری درست بکنیم.

راه حل اشکال در قضایای شرطیه

دو نوع راه فرار هست: یک راه فرار این است که در اطلاق متعلق جزاء تصرف کنیم؛ بگوییم: هر سببی که دوم واقع شد، در متعلق جزائش یک قیدی وجود دارد و آن قید مره اخری است، یا این که در