سیری کامل در اصول فقه: دوره ده ساله دروس خارج اصول محمد فاضل لنکرانی جلد 7 صفحه 5

کنند: «الحیوان الناطق الذی هو اعم من العالم و الجاهل» که این«الذی هو اعم» در معنی انسان دخالت داشته باشد، در ماهیت انسان دخالت داشته باشد، یا اینکه وقتی که از شما می پرسند: «ما معنی الرّقبه؟» شما می گویید: «ای المملوک» آنکه مولا دارد. معنای رقبه این است«ای المملوک الذی له مولی» این معنای رقبه است. بیع همین طور است. انسان که یک واقعیت تکوینیه و خارجیه است هم هکذا.

پس نتیجه این شد که در باب اطلاق شما به هیچ وجه نباید سراغ افراد و مصادیق و انواع و اقسام بروید، باید بگویید که معنای«احل الله البیع» این است که«تمام الموضوع و تمام متعلّق الحکم بالحلیّه و النّفوذ نفس الطبیعه» این طبیعت، محکوم به نفوذ است. این طبیعت، محکوم به حلیّت است. لذا هرفردی از افراد این طبیعت در خارج تحقق پیدا کرد، این«بما انّه مصداق لهذا الطبیعه، بما انّه مصداق لطبیعه البیع، بما انّه مصداق لطّبیعه الرقبه، بما انّه مصداق لطبیعه الانسان» در«اکرم الانسان» روی این جهت، عقل حکم می کند و می گوید: خداوند حکم به حلیّت را روی طبیعت برده است. اینکه در خارج بعنوان معاطات و فاقد صیغه، تحقق پیدا کرده، چون فردی است از افراد بیع، آن حکم به حلیت انطباق بر این پیدا می کند. از باب تشبیه مثل اینکه اگر در مقام امتثال، یک نمازی را موافق با مأمور به و موافق با دستور مولا انجام دادید، عقل می گوید: آن خواستۀ مولا حاصل شد، چون خواستۀ مولا حاصل شد، دیگر امتثال محقق و به دنبال امتثال، «یسقط امر المولی» دیگر امر باقی نمی ماند؛ اما این معنایش نیست که این داخل در مأموربه است، این مأمور به است. بعدا می گوییم که اصلا به هیچ وجه نباید انسان پای وجود را در دائرۀ مأمور به و در دائرۀ متعلق احکام، باز کند، نه وجود ذهنی و نه وجود خارجی.

فرق نتیجۀ اصاله الاطلاق با اصاله العموم

پس در حقیقت در«احل الله البیع» وقتی که مقدمات حکمت تمام می شود و شما حکم می کنید به اطلاق، نتیجۀ اصاله الاطلاق با نتیجۀ اصاله العموم کاملا فرق دارد و تنها فرقش این نیست که این از راه وضع پیش آمده، آن از راه مقدمات پیش آمده بلکه مقصد فرق می کند، ماحصل فرق می کند. در باب اصاله العموم، مسألۀ عموم و استیعاب و شمول، ناظر به افراد است، نظارت به افرادش هم به مضاف الیه که عبارت از بیع باشد، ارتباطی ندارد بلکه به مضاف که عبارت از کلمۀ«کل» است ارتباط دارد، یعنی کأنّ معنی«احلّ الله کل بیع» این می شود که خداوند همۀ افراد طبیعت بیع را محکوم به حلیّت و نفوذ و امضاء قرار داده، اما در باب اصاله الاطلاق علاوۀ بر این که از طریق مقدمات حکمت،