سیری کامل در اصول فقه: دوره ده ساله دروس خارج اصول محمد فاضل لنکرانی جلد 7 صفحه 500

است«لان الوضوء قابل لتکرر» یک نفر نه افراد متعدده و مختلفه می تواند صدتا وضو بگیرد، پس«اذا بلت فتوضأ» به دنبالش یک اشتغال ذمۀ به وضو می آید«اذا نمت فتوضأ» هم به دنبالش یک اشتغال ذمۀ به وضو می آید و فرض هم این است که«الوضوء یقبل التعدد» لذا ایشان می گوید: ما جانب تأسیس را روی این جهت ترجیح می دهیم بر آن راهی که شما در مقابل راه ما فکر کردید.

لکن یک«ان قلت» ی به ایشان توجه پیدا می کند که اگر مسأله، روی اشتغال ذمه است، چرا در «جئنی بالماء» شما این حرفها را نمی زنید؟ مگر در«جئنی بالماء» اگر مولا مکررا بگویید: «جئنی بالماء» مانعی دارد که دوتا اشتغال ذمه و دو تکلیف و دو حکم تأسیسی وجود داشته باشد؟ چرا شما آنجا که می رسید، مسألۀ تأکید را پیاده می کنید اما به«اذا بلت فتوضأ و اذا نمت فتوضأ» که می رسید می گویید: اینجا چاره ای نداریم، باید مسألۀ در حکم تأسیسی پیاده شود، ما فرق بین این دو را نمی فهمیم. این اشکال را خود مرحوم شیخ کأنّ به صورت«ان قلت» به خودشان متوجه می کنند.

جواب مرحوم شیخ ره از عدم تأسیسی بودن حکم دوم

لکن یک جوابی از این می دهند می فرمایند: در«جئنی بالماء» اول که مولا می گوید: «جئنی بالماء» ما نمی توانیم در این تردید بکنیم که این حکم اول، حکم تأسیسی است، این که در این جریان تأکید معنا ندارد. اولین دستوری که از مولا صادر می شود، چاره ای جز حمل بر تأسیس ندارد. اما وقتی بار دوم می گوید: «جئنی بالماء» علت این که ما آن«جئنی بالماء» دوم را حمل بر تأکید می کنیم، دوم واقع شدن آن«جئنی بالماء» است، چون آن«جئنی بالماء» در ردیف دوم و زمان دوم و به عنوان مرحلۀ بعدی واقع شده است، معیّنا روی آن انگشت می گذاریم می گوییم: «جئنی بالماء» که وقع ثانیا و به عنوان دستور دوم در روز فلان، ساعت فلان از طرف مولا صادر شد، «لا یکون الا تأکیدا» و نمی شود که طبیعت واحد متعلق به دو حکم تأسیسی قرار بگیرد. اما در ما نحن فیه شما روی چه می خواهید انگشت بگذارید و بگویید: جنبۀ تأکیدی دارد؟ می خواهید روی«اذا نمت فتوضأ» انگشت بگذارید و بگویید تأکید است؟ ممکن است نوم از نظر وقوع خارجی قبل البول واقع شده باشد، اینطور نیست که از نظر وقوع خارجی همیشه بول اولا واقع شود و نوم ثانیا واقع شود.

پس اگر شما خواستید مسألۀ تأکید را پیاده کنید و ما از شما سؤال کردیم که کدام حکم مولا جنبۀ تأکیدی دارد، شما چه جوابی به ما می دهید؟ آیا می توانید بگویید: «اذا نمت فتوضأ» تأکید است؟ نه، چون ممکن است دربارۀ این مکلف، نوم قبل از بول واقع شده باشد. آیا می توانید بگویید: «اذا بلت» جنبۀ تأکیدی دارد؟ نه چون ممکن است در مورد این مکلف یا مکلف دیگر بول قبل از نوم واقع شده