سیری کامل در اصول فقه: دوره ده ساله دروس خارج اصول محمد فاضل لنکرانی جلد 7 صفحه 503

می گوییم: توضأ دوم، تأکید برای توضأ اول است. یک اشتغال و تکلیف جدیدی نیست. اما همین (توضأها) وقتی که به صورت قضیۀ شرطیّه بیرون می آید. یکی معلّق بر بول می شود و دیگری معلّق بر نوم. ایشان می فرمایند: اینجا ظهور در تعدّد اشتغال دارد، دو تکلیف و دو دستور در کار است، بدون این که مسألۀ تأکید مطرح باشد. کأنّ سائلی از ایشان سؤال می کند چرا این طور شد که اگر دو توضّأ«خالیا عن التعلیق، خالیا عن الاشتراط» پشت سر هم واقع شود، مسألۀ تأکید مطرح است. اما آنجایی که همین توضّأ، بدون هیچ تغییری و به عنوان جزاء، در قضیۀ شرطیه مطرح می شود، دیگر عنوان تأکید، پیدا نمی کند. ایشان مقدمتا می فرمایند: مسألۀ تأکید، خیال نکنید که منحصر به آنجایی است که متعلّق واحد باشد، گاهی شما می بینید که در بعضی از موارد با این که مغایرت هم تحقق دارد، لکن در عین حال، مسأله روی تأکید پیاده می شود. مثال می زنند: مثل افطار در ماه رمضان. اگر کسی در ماه رمضان به شیء مباحی هم افطار کند، این افطار محرم است؛ آب ولو این که مباح است، غذا ولو این که مباح است، لکن افطار بی جهت و بدون عذر در ماه رمضان«یکون محرما».

حالا اگر کسی بجای آب، بخواهد با حرامی، مثل این که با شرب مسکر افطار کند، اینجا با این که عنوان شرب مسکر، غیر از عنوان«شرب الماء» است، اما معذلک اینجا حرمت افطار، برای آن کسی که بدون جهت به ماء مباح افطار می کند، تأکّد پیدا می کند«یکون الافطار محرما». پس این طور نیست که تأکید، اصولا دائره اش محدود باشد به آنجایی که متعلّق، شیء واحد باشد؛ نه، گاهی یک جهت مغایرت هم وجود دارد، معذلک عنوان تأکیدی تحقق دارد. اما می فرمایند: در اینجا این حرفها نیست، در ما نحن فیه، چرا دو بار توضأ بدون تعلیق، حمل بر تأکید می شود؟ اما دو توضأ معلّق بر نوم و بول، این حمل بر تأکید نمی شود؟ ایشان علت را این طوری می فرمایند: ما نگفتیم که هرکجایی که متعلق قابل تعدد و تکثر باشد، پای تأسیس در کار است؟ ما چنین حرفی نزدیم؟ باید برای تأسیس، دو جهت را مبنا قرار دهیم و رعایت کنیم: یکی متعلّق، قابلیت تعدد و تکثّر داشته باشد و دیگر این که دو تکلیف وجود داشته باشد و به تعبیر ایشان، تعدّد اشتغال ذمّه مطرح باشد. اگر تعدّد اشتغال ذمّه بود و مکلّف به متعدد بود، اینجا دو حکم تأسیسی وجود دارد، باید این متعلّق، دو مرتبه در خارج ایجاد شود. اما اگر متعلّق قابل تکثّر هست، ولی تعدّد اشتغال ثابت نشده و بدست نیامده، آنجا ما راهی برای لزوم تکثّر و تعدّد نداریم.

فرق بین توضّأ مجرد و توضّأ معلّق

فرق بین این توضّأ مجرد و معلّق این است که در توضأهای مجرد می توانیم مشخص کنیم،