سیری کامل در اصول فقه: دوره ده ساله دروس خارج اصول محمد فاضل لنکرانی جلد 7 صفحه 505

بدست آوردید؟ این معارض دارد. معارضش ظهور اطلاقی متعلق جزا است. به عبارت روشن تر، اگر شما مسألۀ تأسیس را پیاده کنید، آیا اطلاق متعلّق جزا را باقی می گذارید؟ یا در اطلاق متعلق جزا، باید یک قید«مرّه اخری ثانیه و امثال ذلک» را اضافه کنید؟ آیا با حفظ اطلاق متعلّق جزا، مسألۀ تأسیس وجود دارد؟ این که معقول نیست که طبیعت واحده، متعلق دو حکم تأسیسی باشد بدون هیچ قید و شرطی واقع شود؟ پس شما می خواهید با ظهور قضیّۀ شرطیه در تعدّد اشتغال که دیگران از آن تعبیر می کردند به ظهور در سببیّت مستقله، به جان اطلاق متعلق جزا بیفتید.

سؤال این است که چه دلیلی بر این تقدّم دارید؟ چه کسی گفته که شما ظهور در تعدّد اشتغال را مقدم بر ظهور اطلاق متعلق جزا قرار دهید؟ نه، «لقائل ان یقول» ما عکس می کنیم. ظهور اطلاق متعلق جزا را دلیل می گیریم«علی عدم تعدّد الاشتغال و عدم تعدّد التکلیف» بالاخره اینها در برابر هم ایستادند و این که ما می گوییم: در برابر هم ایستادند، در صورتی است که دو قضیّۀ شرطیه را باهم ملاحظه کنیم و الاّ هرقضیّۀ شرطیه ای را اگر بخواهید به تنهایی ملاحظه کنید، بین اشتغالی که از شرط استفاده می شود و اطلاق متعلّق جزا هیچ گونه معارضه ای نیست.

اگر ما فقط در مسألۀ وضو«اذا بلت فتوضأ» داشتیم، آیا هیچ گونه معارضه ای بین شرط و جزا تصور می شد؟ نه، حالا که دو قضیّۀ شرطیه پیش آمده، این ملاحظۀ مجموع، سبب شده که اینجا یک نزاعی به وجود بیاید. از یک طرف به قول شما، تعدد اشتغال مطرح است و از طرف دیگر هم متعلق جزا، اطلاق دارد و هیچ کلمۀ«مره اخری و ثانیه و اشباه ذلک» همراهش نیست. چه دلیلی شما بر تعدّد اشتغال بر اطلاق متعلق جزا دارید؟ باز مگر این که همان فرمایشی را که تلمیذ بزرگوار شما مرحوم آخوند در حاشیۀ کفایه به آن اشاره کردند، بگویید: عرف این طوری می فهمد، ما هم سر در نمی آوریم علّت تقدّم چیست؟ آیا لازم هست که بفهمیم علت تقدّم چیست؟ برای این که بحث ما، یک بحث لفظی عرفی است که مربوط به عقل و دقتهای عقلی نیست که ما بخواهیم دنبال ریشه و علت این مسأله باشیم و الاّ اگر از این حرف صرف نظر کنیم، اصل حرفتان درست است. تأسیسیت، دو شرط می خواهد: یکی؛ متعلق قابل تعدّد باشد و یکی؛ اشتغال هم متعدّد، اما می گوییم: این شرط دوم را از کجا ثابت کردید؟ چه کسی گفته که در اینجا تعدد اشتغال مطرح است؟ می گویید: ظهور قضیّۀ شرطیه. می گوییم: این دو ظهور با آن دو ظهور اطلاق متعلق جزا، باهم قابل اجتماع نیست؟ دلیلی هم بر ترجیح یکی از اینها بر دیگری، نمی توانیم داشته باشیم.

(سؤال... و پاسخ استاد): فرقی نمی کند، برای این که آن کسی هم که فرد را متعلق می داند، یک فرد می داند یا جمیع الافراد؟ آن کسی که متعلّق را فرد می داند، او«اسوء حالا» است در بحث ما، از آن