سیری کامل در اصول فقه: دوره ده ساله دروس خارج اصول محمد فاضل لنکرانی جلد 7 صفحه 506

کسی که متعلق را طبیعت می داند، برای این که لازمۀ این حرف این است که افراد با تمام خصوصیاتشان، متعلّق دو حکم تأسیسی قرار گیرند، اگر معنای تأسیس این شد و از طرفی هم متعلّق، افراد شد، همان افرادی که در«اذا بلت فتوضّأ» محکوم به وجوب شدند، همان افراد می خواهند به یک حکم تأسیسی دیگری محکوم به وجوب شدند و این اسوء حالا از مسألۀ طبیعت است. اساس اشکال به مرحوم شیخ در مقدّمۀ ثانیه این است، لکن بعضی اشکالات دیگری هم وجود دارد.

احتمال تاکید در تعدد اشتغال

فرض کنید تعدّد اشتغال را پذیرفتیم، یک صحبت این است آیا معنی تعدد اشتغال، مساوی با معنای تأسیسی بودن است؟ یا تعدّد اشتغال با تأکید هم سازگار است؟ اینجایی که یک حکم مؤکدی وجود دارد، اینجایی که مولا در همان مثال شما، دو توضأ پشت سر هم می گوید، شما می گویید: با آنجایی که یک بار می گوید: فتوضّأ، اصلا فرق دارد یا ندارد؟ اگر مولا یک بار گفت: فتوضأ و یا دو بار گفت، فتوضأ که شما حمل بر تأکید می کنید راست هم هست. آیا بین این دو صورت، اصلا فرقی وجود ندارد یا فرق وجود دارد؟ نمی توانیم بگوییم: هیچ فرقی وجود ندارد؟ اگر هیچ فرقی وجود ندارد، پس توضّأ دومی که از مولا صادر می شود«یکون لغوا». یک امر لغوی از مولا صادر شده، اگر شما می گویید: بین دو«فتوضّأ» در غیر قضیّۀ شرطیه، با یک«فتوضّأ» سرسوزنی فرق وجود ندارد.

پس چرا این توضأ دوم از مولا صادر شده؟ «و هل صدر منه الاّ» یک امر لغو و بی فایده و بی اثر، این را که نمی توانیم ملتزم شویم، باید بگوییم: فرق دارد، آیا فرقش در رابطۀ با مولا یا در رابطۀ با عبد است؟ باید بگویید: فرقش در رابطۀ با عبد است. وقتی که در رابطۀ با عبد است، بین اینها از نظر عبد چه فرقی به نظر شما می رسد؟ باید بگوییم: اینجا هم تعدد اشتغال است.

اقسام تعدد اشتغال

منتها دوجور تعدّد اشتغال داریم. یک نوع تعدّد اشتغالی که مکلّف به باید با دو فرد، در خارج تحقق پیدا کند، اما یک نوع دیگر داریم که با یک فرد هم می شود. حتی در آنجا که تأکید هم نیست، در «اکرم هاشمیا و أضف عالما» که هیچ مسألۀ تأکید هم مطرح نیست و انسان نمی تواند تردید کند در تعدد اشتغال، دو دستور است: «اکرم هاشمیا و اضف عالما». در دو ستون، دو دستور، دو اشتغال، دو تکلیف. اما در مقام عمل، با یک عمل، گفتیم: برود یک سید عالمی را پیدا کند و اکرامش را در ضمن