سیری کامل در اصول فقه: دوره ده ساله دروس خارج اصول محمد فاضل لنکرانی جلد 7 صفحه 507

ضیافت انجام دهد. پس این طور نیست که هرکجایی با عمل واحد، یک چیزی با دو تکلیف انجام گیرد، این کاشف از این است که دو چیز نیست؟ نخیر. دو چیز هست، لکن در عمل خارجی ممکن است با یک عمل، تحقق پیدا کند و آنچه که موجب شبهه شده در مسألۀ تأکید و انسان خیال می کند که در مسألۀ تأکید، تعدّد اشتغال وجود ندارد، همین است که انسان می بیند، یک وضو کافی است. آیا کفایت یک وضو، دلیل بر عدم تعدد اشتغال است؟ نه.

لذا ما ادعا می کنیم و می گوییم: در مقدمۀ دوم، شما تعدّد اشتغال را ثابت کردید با قطع نظر از اشکال اولمان؟ اما تعدّد اشتغال، معنایش تأسیس نیست. تعدد اشتغال، با تأکید هم می سازد. حکم مؤکد هم دو حکم است، منتها خصوصیتش این است که با یک عمل در خارج امتثال می شود و تحقق پیدا می کند و الاّ باید بگویید: «وجوده لغو» اما اگر لغویتش را کنار زدید، بین دو توضأ و یک توضأ فرق گذاشتید، فرقش را در رابطۀ با عبد و مکلف مطرح کردید، چاره ای ندارید جز این که بگویید:

اینجا هم تعدّد اشتغال است، با این که تأکید است. منتها تعدد اشتغال تأکیدی و اثرش این است که با یک عمل در خارج، دو اشتغال، رفع می شود و گفتیم: در تأکید که هیچ، در غیر تأکید هم گاهی از اوقات با یک عمل، دو تکلیف موافقت و امتثال می شود.

پس خلاصۀ اشکال دوّم به مرحوم شیخ، در حقیقت این است که شما تعدّد اشتغال را مساوی و مساوق با تأسیسی بودن قرار دادید؛ درحالی که مسأله این طور نیست؟ تعدد اشتغال، با تأکید هم می سازد و باید هم در موارد تأکید ما تعدد اشتغال را بگوییم و الا باید بگوییم: وجود آن حکم مؤکد «یکون کالعدم لغوا لا یصلح أن یصدر من المولی اذا کان حکیما عاقلا» این هم یک اشکالی است که به مرحوم شیخ وارد است. یک اشکال مختصر هم در رابطۀ با این مقدمه ذکر کنیم و بعد ان شاء الله سراغ مقدمه سوم برویم و آن این است که در مسألۀ شرب ماء و افطار در ماه رمضان که ایشان مسألۀ تأکید را در آنجا مطرح کردند، به اصل مطلب ارتباطی ندارد، اشکالی به این فرمایش موردی ایشان است. اصلا این مسأله آنجا تأکید نیست. کسی که افطار می کند به ماء مباح در ماه رمضان این«یرتکب محرّما و اذا کان افطاره بشرب المسکر» این تأکید نیست، اینجا دو عنوان وجود دارد. و متعلق حکم دو عنوان است ولو این که عمل در خارج واحد است.

شباهت ما نحن فیه به مسألۀ اجتماع امر و نهی

شبیه صلاه در دار غصبی می ماند. منتها در صلاه در دار غصبی، مسألۀ اجتماع امر و نهی است، اما دو عنوان است. یک عنوان مأموربه و یک عنوان منهی عنه«اجتمعا فی الصلاه فی الدار المغصوبه» در