سیری کامل در اصول فقه: دوره ده ساله دروس خارج اصول محمد فاضل لنکرانی جلد 7 صفحه 515

و طبایع متعدّده در خیلی از موارد قابل اجتماع هستند مگر این که بینشان تباین کلّی باشد. اگر تباین نباشد، صرف مغایرت، منافات با اتّحاد در یک مصداق ندارد، مثل صلاه در دار غصبی.

تعیین متعلق دو حکم تأسیسی

این مقدّمۀ مرحوم شیخ یک قدری قابل تأمل است. ما از مرحوم شیخ سوال می کنیم، شما می فرمایید: دو فرد از یک ماهیّت قابلیّت این را ندارد که تبدّل به یک فرد پیدا کند و به عبارت دیگر مجتمع در یک فرد شود«زید و عمرو مع حفظ کونهما فردین» یک وجود و یک فرد پیدا کنند، این حرف را می پذیریم، سؤال این است که شما این دو قضیّۀ شرطیّه را چه طوری معنی می کنید؟ «اذا بلت فتوضّأ»، متعلق وجوب در جزاء این قضیّۀ شرطیّه چیست؟ آیا فتوضأ یعنی«واجب، فردا من افراد الوضوء». و در«اذا نمت فتوضّأ» یعنی«واجب فردا آخر من افراد الوضوء». این بیانی که شما می فرمایید و تشبیهی که ما نحن فیه را کانّ به زید و عمرو می کنید، معنایش این است که در اینجا متعلق وجوب را در توضأ عبارت از فرد گرفتید، فتوضّأ یعنی یجب فردا من الوضوء، آنهم«یجب فردا آخر من الوضوء» آن وقت شما می گویید: دو فرد قابل اجتماع در یک وجود نیست، آیا مقصود شما این است؟ اوّلا این با مبنای خود شما مخالفت دارد، شما در مسأله سابقه که آیا اوامر و نواهی به طبایع یا به افراد متعلق است؟ گفتید که اوامر و نواهی به طبایع و به ماهیّات و عناوین متعلق است، پس چطور شد اینجا مسأله تغییر پیدا کرد، مجرد این که فتوضّأ به صورت قضیّۀ شرطیّه درآمده، معلق بر بول و نوم شده، آیا متعلق حکم عوض شد، متعلق احکام که در جمیع موارد، طبایع و ماهیّات بود، اینجا خصوصیّتی پیدا کرد که مسأله طبایع را کنار بگذاریم و به جای آن افراد را مطرح کنیم، این اوّلا با مبنای شما مخالف است و ثانیا، اصلا این یک امر ممتنعی است.

قبلا این طور ذکر کردیم که در فردیّت فرد سه خصوصیّت وجود دارد: یکی ماهیّت، دیگری وجود ماهیّت، سوم خصوصیّات فردیّۀ این وجود، وقتی زید را تعبیر می کنیم، فردا من ماهیه الانسان وقتی می خواهیم این فردا را معنی کنیم، باید این طوری بگوییم: حیوان ناطق موجود در خارج متخصّص به خصوصیّات موجودۀ در زید. این معنای فردیّت است. شما اگر بخواهید بگویید: فرد متعلق حکم واقع می شود ما در یک مرحلۀ بالاترش با مرحوم آخوند کاملا مخالفت کردیم.

ردّ کلام مرحوم آخوند ره در استحالۀ تعلق حکم بر ماهیات

مرحوم آخوند روی یک برداشت غیرصحیحی که از جمله ای که در فلسفه مطرح شده«الماهیّه