سیری کامل در اصول فقه: دوره ده ساله دروس خارج اصول محمد فاضل لنکرانی جلد 7 صفحه 524

حالت خارجی مضاف الی زید است، می تواند در قضیۀ شرطیه«ان جائک زید فاکرمه» به صورت شرط واقع شود. معنی«اذا بلت فتوضیء» چیست؟

ربما یقال به این که مسألۀ تداخل و عدم تداخل در افراد از یک ماهیت مثل«اذا بلت» به تنهایی مبتنی بر این است که ببینیم چه چیز در این قضیۀ شرطیه شرط واقع شده برای جزاء. مگر چند احتمال در کار است؟ قائل می گوید: دو احتمال: یک احتمال این است که معنی«اذا بلت» این باشد «اذا تحقّق کل فرد من افراد البول یجب علیک الوضو» که شرط، افراد طبیعت است و هرکدام از افراد در شرطیت و سببیت استقلال دارند. اگر پای افراد مطرح شد باید قائل به عدم تداخل شویم برای این که وقتی که دو بار بول تحقّق پیدا کرد حتی به عرف هم که مراجعه کنید و از او سؤال کنید، عرف می گوید: دو بار دو فرد از افراد بول در خارج تحقّق پیدا کرد. لذا اگر شرط عبارت از افراد باشد و هر فردی شرطیت و سببیت مستقله برای جزاء داشته باشد باید قائل به عدم تداخل در ابوال متعدّده شویم اما احتمال دیگر این است که همین جا هم مثل متعلّق جزاء پای طبیعت را در کار بیاوریم و بگوییم: آن که سببیت دارد، طبیعت و ماهیت البول است. ماهیت و طبیعت سببیت و شرطیت برای وجوب وضو دارد.

انعدام ماهیت به انعدام فردما

مطلب دیّری را هم ضمیمه کنیم و آن این که در باب نواهی یک مطلبی مطرح بود که«الطبیعه یوجد بوجود فرد ما و لا تنعدم الاّ بانعدام جمیع الافراد» ما تبعا لسیدنا الاستاذ الامام(قدس سره) این مسأله را کاملا محکوم کردیم و گفتیم: غیر صحیح است. طبیعت همان طوری که به وجود فردما موجود می شود، به انعدام فردما هم، منعدم می شود. منتها چون طبیعت تکثّر دارد در آن واحد مانعی ندارد که هم انسان اتصاف به وجود داشته باشد و هم اتصاف به عدم، کما این که انسان در آن واحد هم اتصاف به بیاض دارد در انسانهای سفیدپوست هم اتصاف به سواد دارد در انسانهای سیاه پوست. چون ماهیت متکثّر است مانع ندارد که اضداد در آن واحد روی ماهیت متکثّر به لحاظ افرادش تحقّق پیدا کند. وقتی که در سواد و بیاض مسأله این طور است چرا در وجود و عدم نباشد؟ الانسان هم موجود است و هم معدوم.

الان پنج میلیارد انسان وجود دارد و پنج میلیارد دیگر وجود ندارد، هردویش هم صادق است.

هم وجود پنج میلیارد اول و هم عدم پنج میلیارد دوم هردویش صحیح است. این قائل می گوید که اگر مسأله را با دید عقل ملاحظه کنید همین است. اما ما به عقل کاری نداریم، ما به عرف کار داریم.