سیری کامل در اصول فقه: دوره ده ساله دروس خارج اصول محمد فاضل لنکرانی جلد 7 صفحه 531

در خارج اتیان کرده اید. عام مجموعی چنین حالتی دارد. اگر در جزا یک عام مجموعی واقع شد مثل این که گفت: «اذا تحقّق فلان شرط یجب علیک اکرام العلماء» و با قرینه یا با مسائل دیگر فهمیدید که مقصودش عام مجموعی است.

اکرام مجموع العلماء به صورت یک تکلیف و مکلّف به هم به عنوان یک مرکّب مطرح شده، اگر این طور شد، مفهوم این قضیه که جزا در قضیۀ شرطیه به صورت عام مجموعی مطرح شده، این است که اگر این شرط تحقّق پیدا نکند، اکرام مجموع وجوب ندارد. و این منافات ندارد که اکرام دو نفر یا سه نفر یا اکرام پنج نفرشان وجوب داشته باشد، برای این که«ثبوت عند الثبوت» وجوب اکرام مجموع ده تا بود، وقتی که شما در ناحیۀ مفهوم و«انتفاء عند الانتفاء» را می خواهید ذکر کنید، انتفاء معنایش این است: این مجموع، وجوب اکرام ندارد. عدم وجوب اکرام مجموع، هم می سازد با این که هیچ کدامشان وجوب اکرام نداشته باشند و هم می سازد با این که چندتا از اینها وجوب اکرام داشته باشند برای این که اگر نه تای از ده تا وجوب داشت و دهمی وجوب نداشت صدق می کند که «هذا المجموع لا یکون واجب الاکرام» این هم باز روشن است.

اما آن چیزی که محل داد و قال است و بین دو تن از فحول و بزرگان متخصّص در علم اصول مرحوم شیخ بزرگوار انصاری استاد الکل و مرحوم شیخ محمد تقی صاحب حاشیۀ بر معالم، صاحب هدایه المسترشدین که برادر بزرگوار صاحب فصول(علیه الرحمه) بوده در این فرض است که اگر جزا در قضیۀ شرطیه به نحو عام استغراقی باشد گفت: اگر فلان شرط تحقّق پیدا کند «اکرم کل عالم» به نحو عام استغراقی که هرعالمی وجوب اکرام مستقل و دارای موافقت و مخالفت مستقله است. در اینجایی که جزای در قضیۀ شرطیه به نحو عام استغراقی مطرح است مفهومش چیست؟ آیا مفهومش به نحو موجبۀ جزئیه است یا مفهومش به نحو سالبۀ کلیه است؟

پرسش:

1 - شرط در قضیۀ شرطیه، ماهیت یا افراد آن می باشد؟

2 - جواب استاد از شرطیت ماهیت و افراد را، تقریب کنید؟

3 - آیا مجموع مرکب، به عنوان شرط در قضیۀ شرطیه ذکر میشود؟

4 - در موردی که دو شرط در قضیۀ شرطیه، با«واو» به یکدیگر عطف شوند، چه مفهومی از آن استفاده می شود؟

5 - فرق بین عام مجموعی و عام استغراقی را بیان کنید؟