سیری کامل در اصول فقه: دوره ده ساله دروس خارج اصول محمد فاضل لنکرانی جلد 7 صفحه 533

هم یک عام استغراقی منفی خواهد بود، یا این که نه، مفهوم آن این است که این وجوب«اکرام کل عالم» ثابت نیست و ثابت نبودن وجوب«اکرام کل عالم» می سازد با این که بعضی شان وجوب اکرام داشته باشند و بعضی شان وجوب اکرام نداشته باشند. این در باب فقه، در موارد زیادی مصداق برای این قضیه وجود دارد.

مفهوم روایت«الماء اذا بلغ قدر کر لا ینجسه شیء»

یکی در مسألۀ ماء قلیل، در مقابل آب کر است که محل نزاع واقع شده که آیا به ملاقات، منفعل و متنجس می شود، یا نه؟ در ماء قلیل و کر، یک روایتی وارد شده است که آن روایت به صورت قضیه شرطیه عبارتش این است«الماء اذا بلغ قدر کر لا ینجسه شیء» ماء اگر به حد کر و به میزان کر برسد، چه زی نمی تواند آن را نجس کند و در نجاست آن تأثیر داشته باشد. البته«لا ینجسه شیء» این طور نیست که عمومیت داشته باشد حتی اشیاء طاهر و غیر متجنسه را هم شامل شود. یعنی در آن اشیائی که صلاحیت منجسیّت وجود دارد. «شیء» منطوق است و به لحاظ این که نکره در سیاق نفی واقع شده، افادۀ عموم می کند، به طوری که اگر بخواهیم این منطوق را بیان کنیم، باید بگوییم: اگر ماء به میزان کر رسید، هیچ یک از اعیان نجسه و اشیائی که صلاحیت منجّسیت در آنها وجود دارد، اینها نمی توانند اثر در نجاست ماء داشته باشند. این از منطوق. مفهوم ما این است«الماء اذا لم یبلغ قدر کرّ» و منطوق: «بلغ قدر کر» بود، مفهوم ما: «لم یبلغ قدر کر» این شرط، حالا که نوبت به جزا می رسد، آیا در رابطه با جزا چه بگوییم؟ بگوییم: «الماء اذا لم یبلغ قدر کر» ما آن«لا ینجسه» را(لایش) را باید برداریم و بگوییم: «ینجسه شیء». آن وقت نکره که عبارت از«شیء» است از وقوعش در سیاق نفی خارج می شود و در سیاق اثبات واقع می شود. نکره در سیاق نفی، دلالت بر عموم می کند. اما در سیاق اثبات«ینجسه شیء» غیر از«ینجسه کل شیء» است، نکره در سیاق اثبات، افادۀ عموم نمی کند.

از این قضیه و روایت، در رابطه با ماء قلیل که به مقدار کر نیست، چه استفاده ای می کنیم؟

نزاع در مفهوم روایت«الماء اذا بلغ قدر کر...»

نزاعی است که بین دو محقق بزرگوار و متخصّص در علم اصول که یکی مرحوم شیخ انصاری (اعلی الله مقامه الشریف) و دیگری مرحوم محقق صاحب حاشیه کبیر بر معالم به نام هدایه المسترشدین از کتابهای تحقیقی بسیار باارزش در علم اصول، واقع شده است. مرحوم شیخ انصاری، می فرمایند که ما از این قضیه«الماء اذا بلغ قدر کر لم ینجسه شیء» در ناحیه مفهومش