سیری کامل در اصول فقه: دوره ده ساله دروس خارج اصول محمد فاضل لنکرانی جلد 7 صفحه 534

استفاده می کنیم که اگر آب قلیل شد و به میزان کر نرسید«ینجسه کل شیء» نه«کل شیء من الاشیاء الطاهره، کل شیء ممّا هو قابل و صالح التنجیس و التأثیر بالنجاسه» که عبارت از اعیان نجسه خواهد بود، مثل دم و منی و بول و غائط و میته و همین طور سایر اعیان نجسه که در کتاب طهارت مطرح است. ایشان می فرمایند: ما این طوری استفاده می کنیم.

اما محقق صاحب حاشیه، می فرماید: خیر، ما این استفاده را نمی کنیم. بیان محقق صاحب حاشیه، همان بیانی است که ابتداءا به نظر می رسد که ما در قضیۀ منطوقیه«لا ینجسه شیء» داشتیم «شیء» دلالت بر عمومش به لحاظ این بود که نکرۀ واقعۀ در سیاق نفی بود، نکرۀ واقع در سیاق نفی، افاده عموم می کند. اما وقتی که سراغ مفهوم آمدیم و این«لا ینجسه» تبدیل به«ینجس» شد، در نتیجه «شیء» می شود نکرۀ واقعۀ در سیاق اثبات، نکرۀ واقعۀ در سیاق اثبات، افاده عموم نمی کند. «لا رجل فی الدار» می گوید: هیچ فردی از ماهیت رجل در دار نیست، افاده عموم می کند. اما«جائنی رجل» دیگر«لا یفید العموم» با این که هردو نکره است و دارای تنوین و علامت نکره تقریبا هست.

استدلال شیخ ره به مفهوم روایت مذکور

مرحوم شیخ انصاری می فرماید: این کلمۀ«لم ینجسه» یا«لا ینجسه شیء» که منطوق کلمۀ «شیء» ذکر شده است،. به چه کیفیت و عنوان در منطوق ذکر شده است؟ آیا«شیء» به عنوان شئیت، موضوعیت دارد، این خصوصیت و عنوان برای نفس شئیت وجود دارد، یا این که نه، این«شیء» یک عنوان اجمالی است و جانشین عناوین نجسه است. یعنی شارع می خواسته این طوری بگوید: «الماء اذا بلغ قدر کر لا ینجسه الدم و المنی و البول و الغائط و الکافر و اشباه ذلک» منتها ملاحظه کرده است که ذکر این عناوین و تک تک این عناوین، هم به طول می انجامد و هم داعی به ذکر خصوص این اعیان نجس وجود ندارد، لذا جای اینها کلمۀ«شیء» گذاشته شده است بدون این که عنوان شئیت، هیچ خصوصیت و موضوعیتی داشته باشد، بلکه عنوان شئیت مرآت و حاکی از آن عناوین نجسۀ مثلا ده گانه ای است که در کتاب طهارت، در باب اعیان نجسه مثلا مطرح می شود.

مرحوم شیخ می فرمایند: اگر امام(علیه السلام) این طور تعبیر کرده بودند که«الماء بلغ قدر کر لا ینجسه الدم و البول و المیته و امثال ذلک» شما در مفهوم، چگونه قضیه مفهومیه را تشکیل می دادید؟ می گفتید: مفهومش این است که«الماء اذا لم یبلغ قدر کرّ ینجسه الدم و البول و الغائط و المیته و سائر انواع النجاسات»، پس این شیء، یک عنوان مرآتی است برای همان عناوین نجسه و اگر تفصیلا آن عناوین نجسه مطرح می شد و مورد تعرض قرار می گرفت، شما نتیجتا می گفتید: در ناحیۀ مفهوم