سیری کامل در اصول فقه: دوره ده ساله دروس خارج اصول محمد فاضل لنکرانی جلد 7 صفحه 539

لغویت پیدا کند. بگوییم کلمه عالما به دنبال رجلا، بدون هیچ هدف و غرضی ذکر شده است، این صحیح نیست. برای این که کلام از لغویت خارج شود، مجبوریم برای قید مفهوم قائل شویم، حالا کاری نداریم این حرف درست است یا نه؟ مورد این بحث کجاست؟

قائل می گوید که مورد این حرف جایی است که ما موصوفی داشته باشیم و صفتی و آن وقت ما روی ذکر صفت تکیه کنیم و بگوییم برای این که کلام متکلم از لغویت خارج شود، ما برای این قید مدخلیت قائل می شویم به طوری که با نبود آن حکم منتفی شود، این بیان در کجا جریان دارد، در آنجایی که علاوه بر موصوف، صفت هم ذکر شده باشد، دو عنوان ذکر شده باشد«رجلا عالما» رجل به عنوان موصوف و عالم به عنوان صفت، اما اگر از اول متکلم گفت«اکرم عالما» و هیچ صحبتی از موصوف به میان نیامد، این قائل می گوید که ما دیگر چه طوری مفهوم را ثابت کنیم؟ قیدی در کلام متکلم نیامده، همین عنوان«عالما» مثل این می ماند که متکلم از اول بگوید«اکرم رجلا» آیا برای «اکرم رجلا» از نظر مفهوم وصف شما می توانید مفهومی قائل شوید؟ البته این داخل در مفهوم لقب هست، لکن مفهوم لقب را کسی قائل نشده و برای لقب مفهومی را معتقد نیستند. این قائل می گوید ما الفرق، بین«اکرم رجلا و اکرم عالما» در رابطۀ با مفهوم وصف، باید بگوییم، هیچکدام داخل در این عنوان نیستند.

پس حتما نزاع در باب مفهوم وصف، منحصرا جایی است که هم موصوف ذکر شده باشد و هم وصف. آن وقت قائل به ثبوت مفهوم از راه این که وصف به عنوان یک قید اضافی لغویت نداشته باشد، راه خروج از لغویت را منحصر به مفهوم بداند. اما در«اکرم عالما» چیز اضافه ای ذکر نشده است، قید اضافه ای در کلام نیست که ما برای خروج از لغویت ملتزم به مفهوم شویم؛ لذا می گوید که این نوع از قضایای وصفیه، از محل نزاع در باب مفهوم وصف بیرون است. لکن این حرف درست نیست برای این که آن قید اضافه ای که ما رویش تکیه می کنیم، یعنی قائل به مفهوم روی آن تکیه می کند، لازم نیست که اضافۀ لفظیه باشد، در مقام لفظ یک قید اضافی و امر اضافی را آورده باشد، حتی اگر عنوانی را ذکر کند که وقتی ما این عنوان را تحلیل می کنیم، می بینیم که برگشتش به یک ذات و صفت است، اینجا هم جای همین حرف است، چرا متکلم گفت: «اکرم عالما» چرا عنوانی را که مربوط به وصف است و وصف در مرتبۀ متأخر از ذات است، در متعلق حکم، اخذ کرد؟ اگر خصوصیتی برای عالمیت مطرح نبود و عالم به عنوان یک انسان مطرح بود، نه به عنوان انسان متصف به وصف علم، متکلم باید بگوید«اکرم انسانا» نباید از عنوان ذات عدول کند به یک عنوانی که دلالت بر صفت می کند و در مرحلۀ متأخرۀ از ذات است. لذا به نظر می رسد که هیچ فرقی