سیری کامل در اصول فقه: دوره ده ساله دروس خارج اصول محمد فاضل لنکرانی جلد 7 صفحه 549

نتیجۀ بحث بنا برمبنای مشهور در معنای هیئت

بله، اگر ما در معنی هیئت نظریۀ مشهور را گرفتیم و گفتیم که هیئت موضوع له و مستعمل فیه اش جزئی و خاص است، در نتیجه آن که مغیای به این غایت است همان طلب جزئی است که در کلام ذکر شده است. این طلب جزئی اگر مغیای به غایت شد، معنایش این است که با تحقق غایت این طلب جزئی وجود ندارد، اما سنخش هم وجود ندارد، مشابه آن هم وجود ندارد، این را ما دیگر از کجا استفاده کنیم؟ اما اگر طبیعه طلب، مغیای به غایت شد، معنایش این است که«عند حصول الغایه» طبیعت رفت و سنخ، دیگر معنا ندارد باقی باشد. به خلاف این که مفاد هیئت یک حکم و طلب جزئی باشد، مغیا بودن به غایت، ملازم با این نیست که اگر این غایت منتفی شد حکم هم به طور کلی منتفی باشد. شخص این حکم منتفی است، جزئی این حکم منتفی است، اما کلی اش امکان بقا دارد. این در آنجایی که غایت مربوط به حکم باشد.

اما اگر غایت مربوط به موضوع باشد، این مثل همان وصف موضوع می ماند، غایت اگر به موضوع ارتباط پیدا کرد، مثل«رجلا عالما» است دیگر بالاتر از«رجلا عالما» نیست. همان طوری که شما در قضیۀ وصفیه، مفهوم را انکار کردید و گفتید آوردن یک قید در متعلق و موضوع حکم از آن مفهوم استفاده نمی شود، موضوع را هم اگر مغیای به یک غایتی کنند، موضوع مغیا می شود موضوع مقید. و موضوع مقید اگر محکوم به حکمی شد هیچ مفهومی برای آن وجود ندارد، مثل همان قضیۀ وصفیۀ«اکرم رجلا عالما». پس در حقیقت مرحوم محقق خراسانی بین غایت حکم و غایت موضوع تفصیل دادند و مرحوم مؤسس، هم همین معنا را اختیار کردند، روی همان مبنای خودشان که در باب وضع حروف و ملحقات حروف دارند.

پرسش:

1 - طریق قدما در اثبات مفهوم وصف چه تفاوتی با طریق متاخرین دارد؟

2 - ادلۀ قائلین به انصراف و وضع در اثبات مفهوم وضع را بیان کنید.

3 - تفصیل مرحوم آخوند در مفهوم قضیۀ غائیه را بیان کنید.

4 - فرمایش محقق حائری در توجیه کلام آخوند را بیان کنید.

5 - مبنای مشهور در معنای هیئت چه نقشی در نتیجۀ بحث غایت دارد؟