سیری کامل در اصول فقه: دوره ده ساله دروس خارج اصول محمد فاضل لنکرانی جلد 7 صفحه 556

چه بگوید: «یجب الی الغروب الجلوس» و چه بگوید: «اجلس الی الغروب» و ما بفهمیم که این «الی الغروب» در رابطۀ با حکم است و در رابطۀ با مفاد هیئت است و مفاد هیئت را دارد مغیای به«الی الغروب» می کند. شاهدش استعمالات عرفیۀ شایعۀ متداوله و متکثره است. اینها می گویند که در قضیۀ غاییه در آنجایی که غایت، غایت حکم باشد، دارای مفهوم است. دیگرنه نیازی به وضع دارد و نه نیاز به انصراف و اطلاق و امثال ذلک که در باب قضایای شرطیه و وصفیه مطرح بود، نه، از آن طرق نمی خواهیم اینجا مفهوم غایت را اختیار کنیم، بلکه از راه فهم عرف و حاکمیت فهم عرف در رابطۀ با مفاد قضایا و متفاهم از قضایا و این انسان حتی به استعمالاتی که خودش دارد مراجعه کند، صدق این مسأله برای او روشن می شود.

پس در حقیقت ما درست در نطقۀ مقابل مرحوم محقق حائری قرار گرفتیم. ایشان حتی روی کلی بودن معنای هیئت افعل در حاشیۀ درر ثبوت مفهوم را برای جملۀ غاییه انکار کردند. ما در مقابل ایشان حتی«علی القول بکون معنی الهیئه امرا جزییا شخصیا خاصا» روی نظر عرف معتقدیم که برای جملۀ غاییه، مفهوم ثابت است و شاهدش هم عبارت از عرف است. یک بحث مختصری باز دنبال مفهوم غایت هست و بعد هم مسأله مفهوم استثناء.

پرسش:

1 - فرمایش محقق حائری ره در مفهوم غایه در کتاب درر، چه تفاوتی با بیان ایشان در حاشیۀ درر دارد؟

2 - از فرمایش محقق حائری در باب مفهوم به چند وجه می توان پاسخ گفت؟ به طور خلاصه توضیح دهید.

3 - استدلال استاد بر اثبات مفهوم را با ذکر مثال توضیح دهید.