سیری کامل در اصول فقه: دوره ده ساله دروس خارج اصول محمد فاضل لنکرانی جلد 7 صفحه 563

درس ششصد و دهم

اشاره

بسم الله الرحمن الرحیم

الحمد للّه ربّ العالمین و الصّلوه و السّلام علی سیّدنا و مولینا و نبیّنا أبی القاسم محمّد صلّی اللّه علیه و اله و سلّم و علی آله الطیّبین الطّاهرین المعصومین و لعنه اللّه علی أعدائهم أجمعین، من الآن الی قیام یوم الدّین.

اشکال بر خبر«لا» در کلمۀ طیبۀ توحید

در کلمۀ شریفۀ توحید«لا اله الاّ الله» اشکالی شده است و آن این است: آیا خبر را شما موجود می گیرید یا ممکن؟ «علی کل التقدیرین» مورد اشکال است. اگر خبر را موجود بگیرید در ناحیۀ مستثنی اثبات وجود اللّه می شود و در ناحیۀ مستثنی منه هم نفی وجود الۀ دیگر می شود. درحالی که در رابطۀ با شریک الباری و الۀ دیگر نفی الوجود کافی نیست، باید امتناع وجود ثابت شود. اگر خبر را ممکن بگیرید، اشکال در ناحیۀ مستثنی، به وجود می آید برای این که این کلمه امکان وجود اللّه را اثبات می کند، درحالی که لازم است ما وجود او را ثابت کنیم نه مجرد امکان را. مرحوم آخوند در جواب از این اشکال می فرمایند که کلمۀ اله، به معنای واجب الوجود است. دربارۀ ممکن الوجود، همان طوری که در فلسفه ملاحظه کردید که نسبت ممکن الوجود، به وجود و عدم علی السّواء است.

هیچ ممکنی ملازم با وجود نیست و عدم دربارۀ هیچ ممکنی نمی تواند استحاله داشته باشد. هم اضافۀ به وجود در آن تحقق دارد، هم اضافۀ به عدم. اما در مسألۀ واجب الوجود، امرش دائر بین