سیری کامل در اصول فقه: دوره ده ساله دروس خارج اصول محمد فاضل لنکرانی جلد 7 صفحه 570

درس ششصد و یازدهم

اشاره

بسم الله الرحمن الرحیم

الحمد للّه ربّ العالمین و الصّلوه و السّلام علی سیّدنا و مولینا و نبیّنا أبی القاسم محمّد صلّی اللّه علیه و اله و سلّم و علی آله الطیّبین الطّاهرین المعصومین و لعنه اللّه علی أعدائهم أجمعین، من الآن الی قیام یوم الدّین.

بیان محقق خراسانی ره در تعریف عام

یکی از مباحث مهم اصول در باب الفاظ مبحث عام و خاص است که ثمرات فقهیۀ زیادی بر این مبحث مترتب است. مرحوم آخوند می فرمایند که برای عنوان عموم و عام تعاریف مختلفه ای شده است. این تعاریف از نظر عدم جامعیت یا عدم مانعیت، مورد اشکال و انتقاد قرار گرفته است. بعد همان مبنایی که خود ایشان در کثیری از موارد ذکر می فرمایند در اینجا هم مطرح می کنند و شاهدی هم برای آن ارائه می دهند.

آن مبنا این است که این تعریفات، نوعا تعریف لفظی و شرح الاسمی است و به تعبیر ایشان تعریفی است که در جواب سؤال به ماء شارحه قرار می گیرد. که یک کسی نمی داند که عموم چه مفهوم و معنایی دارد؟ در مقابل آن تعریفات منطقیه که در جواب از سؤال به ماء حقیقیه واقع می شود، یعنی سؤال از ماهیت، سؤال از جنس و فصل و یا حداقل پای عرض خاص در بین باشد.

می فرمایند این تعریفات از قبیل«الانسان حیوان الناطق» و حتی تعریف به عرض خاص، مثل