سیری کامل در اصول فقه: دوره ده ساله دروس خارج اصول محمد فاضل لنکرانی جلد 7 صفحه 571

«الانسان حیوان الضاحک» نیست؛ بلکه صرفا توضیح این لغت و شرح این اسم و افادۀ معنی این کلمه است فی الجمله. شاهدی که اینجا ارائه می کنند این است که می فرمایند: اگر این تعریفات، تعریفات حقیقیه بود باید با توجه به آن نکته ای که در منطق ذکر شده است، معرّف اجلی از معرّف باشد.

کلام مرحوم آخوند ره در اطراد و انعکاس تعریف

این موارد به عنوان نقض و ردّ بر این تعریفات ایراد گرفته می شود، کسی ممکن است سؤال کند که شما می گویید این تعریف جامع نیست و فلان فرد را نمی گیرد، فردیت آن فرد از کجا احراز شده است؟ شما وقتی که یک انتقاد و نقض این طوری به یک تعریفی می کنید. می گویید: «هذا التعریف لیس بجامع» معنی عدم جامعیت چیست؟ معنایش این است که فلان شیء«فرد لهذه الماهیه، مصداق لهذا المعنی» لکن این تعریف شامل آن نمی شود، سؤال می شود که شما از کجا فردیت این شیء را بدست آوردید که در نتیجه عدم جامعیت این تعریف را مورد اشکال قرار دهید؟ یا در مقابل، نسبت به مانعیت، شما می گویید: این تعریف فلان شیء را شامل می شود، درحالی که این شیء «خارج عن هذا المعرّف» از مورد این تعرف و معرّف خارج است، از شما سؤال می شود که شما خروجش را از کجا بدست آوردید؟ این داخل بودن بعضی از افراد و خارج بودن بعضی از اشیاء، دلیل بر این است که آن چیزی را که دارید تعریف می کنید یک معنای ارتکازی روشنی پیش شما دارد و این تعریفها را با آن مقایسه می کنید. می گویید این تعریف فلان فرد را نمی گیرد.

پس معلوم می شود که فردیت آن فرد پیش شما محرز است و محرز بودن فردیت در صورتی است که تعریف پیش شما روشن باشد و الا اگر تعریف روشن نباشد، اگر تعریف، تعریف به شیء مجهول باشد و شما به طور کلی کور و کر باشید در رابطۀ با این معرف، نمی توانید بگویید که این تعریف«لا یکون جامعا لجمیع افراده» نمی توانید بگویید که«لا یکون تاردا لما هو خارج عن مصادیقه و افراده». پس این که شما دایرۀ دخول و خروج را قبل از تعریف و با قطع نظر از تعریف مشخص کردید، معلوم می شود که این تعریف، یعنی این معرّف پیش شما روشن بوده است. پیش شما یک معنای ارتکازی و عرفی روشنی داشته است و اگر این طور باشد، پس چطور می تواند این تعریفات به عنوان«انّ المعرّف لا بدّ من أن یکون اجلی» که در منطق گفته اند، مطرح شود. پس این دلیل بر این است که این تعریفات، تعریفات حقیقیه نیست، این تعریفات تعریفی نیست که در جواب از سؤال به ماء حقیقیه واقع شود. بلکه اینها یک شرح الاسمی هستند و روی نفس این عنوان هم تکیه