سیری کامل در اصول فقه: دوره ده ساله دروس خارج اصول محمد فاضل لنکرانی جلد 7 صفحه 572

نشده است.

وقتی که می گوییم که مثلا عام صلاحیت دارد که تخصیص عارض آن شود. این عبارت را که می گوییم«العام یصلح لان یعرض علیه التخصیص» این عنوان«العام» دخالت ندارد، این عنوان و این مفهوم در این مسأله نقشی ندارد. آن که در این مسأله نقش دارد مصادیق است یعنی می گوییم«اکرم کل عالم» می تواند تخصیص بخورد، حالا اگر«اکرم کلّ عالم» یک اسم دیگری غیر از عنوان عام هم داشت، باز همین مسأله بر آن منطبق بود. بحث در این نیست که«العام» به عنوان یک لفظ موضوعی و به عنوان یک عنوان خاص، در مسأله نقش دارد. در حقیقت این عنوان، عنوان مشیر است، مثل همین که در بعضی از موارد می گویند: همین که از امام صادق(علیه السلام) ظاهرا سؤال کردند که«عمن آخذ معالم دینی؟» از چه کسی مسائل دینم را اخذ کنم؟ امام اشاره کردند به یکی از روات و محدثین بزرگ که شاید هم زراره بود، فرمودند: «علیک بهذا الجالس» برو سراغ این که اینجا نشسته است و مسائل خودت را از این اخذ کن. که عنوان«الجالس» هیچگونه نقشی در مرجعیت و در رجوع برای بدست آوردن مسائل دینی ندارد، بلکه عنوانی است که اشاره می کند به آن شخصیتی که آن شخصیت روی علم و آگاهی اش صلاحیت این معنا را دارد که معالم دین را از او اخذ کنند.

در مسألۀ عام هم همین طور است. وقتی که می گوییم«العام یصلح لأن یخصص، یصلح لأن یعرض علیه التخصیص» کلمۀ العام، موضوعیت ندارد. این العام اشارۀ به«اکرم کل عالم» است. اشارۀ مثلا به«اهن کل فاسق» است. اشارۀ به این مصادیق است که هرکدام صلاحیت دارند«اکرم کل عالم» می تواند به«لا تکرم زیدا العالم» مخصص شود. «اهن کل فاسق» می تواند به«لا تهن عمروا الفاسق» مخصص واقع شود و هکذا. لذا نفس این عنوان یک عنوانی نیست که موضوعیتی داشته باشد و حکمی روی این عنوان بار شده باشد. حتی در روایات ما هم که می بینیم چنین تعبیراتی شده است که می فرمایند که در احادیث ما مانند قرآن ناسخ و منسوخ وجود دارد، عام و خاص وجود دارد، مطلق و مقید وجود دارد، ولو این که این عناوین را خود ائمه(علیه السلام) به کار گرفته اند، اما در عین حال، معنایش این نیست که نفس این عناوین موضوعیتی دارد. اینها اشارۀ به همان مصادیق است، مثل آن چیزهایی که کلمۀ کل یا الفاظ دیگری که دلالت بر عموم می کند به جای لفظ کل آن را افاده می کند و دلالت بر آن دارد.

تفاوت عام و مطلق

لکن مطلبی باید ذکر شود که این مقدمۀ برای یک مطلب بعدی هم هست که در مسألۀ عام خیلی