سیری کامل در اصول فقه: دوره ده ساله دروس خارج اصول محمد فاضل لنکرانی جلد 7 صفحه 575

افراد و کثرات دارد، می خواهد پای افراد را در دائرۀ حکم بیاورد، می خواهد کثرتی که در وجودات این ماهیت مطرح است، این کثرت را دخیل در متعلق و موضوع حکم قرار دهد، این طور تعبیر می کند، می گوید«اکرم کلّ عالم» خود عالم دلالت بر ماهیت می کرد، خود عالم مثل همان بیع در «احل الله البیع» دلالت بر طبیعت می کرد، اما می بینیم که اینجا اضافه ای در کار است و کلمۀ«کل» ذکر شده است؛ این کلمۀ«کل» چه نقشی را می خواهد ایفا کند؟ چه مطلب زائدی را می خواهد دلالت داشته باشد؟

اینجاست که می فهمیم که آمر و حاکم فقط روی ماهیت تکیه نکرده، همین ناظر به کثراتی است که برای این ماهیت در خارج وجود دارد، ناظر به افرادی است که این ماهیت با آن افراد در خارج اتحاد وجودی پیدا می کند. لذا می گوید«اکرم کل عالم» یعنی با کلمۀ کل که به دلالت وضعی و «مستندا الی وضع الواضع» این معنا را دلالت می کند، این گویند و آمر«اکرم کل عالم» پای افراد را در کار می آورد، پای مصادیق را در کار می آورد، پای کثراتی که برای این ماهیت در خارج وجود دارد در حقیقت در«احل الله البیع» این طوری می گوید: محدودۀ حکم به نفوذ بنابراین که مقدمات حکمت آن خصوصیاتی که در رابطۀ با اطلاق مطرح است، وجود داشته باشد«نفس هذه الماهیه» است. اما اگر به جای«احلّ الله البیع» تعبیر این طوری کرده بود«احل الله کل بیع» کلمۀ کل را آورده بود؛ یا فرض کنید که«الف و لام» در البیع در مفرد معرّف هم«علی الاختلاف» ی که در این باب هست یکی از الفاظ دالّۀ بر عموم بدانیم که بعضی از اصولیین هم مفرد معرّف را محکوم به عموم می دانند.

شمول افرادی«احل الله البیع»

اگر این طوری تعبیر کرده بود«احل الله کلّ بیع» یا خود«احلّ الله البیع» دلالت بر عموم می کرد، معنایش این است که حکم در محدودۀ ماهیت، محدود نمی شود. حکم«احلّ» ناظر به افراد است، ناظر به کثرات است و ناظر به جمیع آن خصوصیات فردیه ای است که ماهیت عالم در خارج با آن خصوصیات فردیه می تواند اتحاد پیدا کند. و روی همین جهت است که واضع احساس نیاز کرده است، همان طوری که برای ماهیات یک الفاظی را وضع کرده است و یک عناوینی را وضع کرده است، برای دلالت بر کثرت و افراد این ماهیت هم یک الفاظی مثل کلمۀ کل وضع کرده است که اگر نظر آمر و نظر حاکم ارتباط به مصادیق داشته باشد، بتواند از این الفاظ استفاده کند و با استعمال کلمۀ کل مقصود خودش را افهام کند و به مخاطب و به مکلف برساند.

لذا از اینجا ما یک نتیجۀ دیگری هم می گیریم که البته تکمیلش را بعد بیان می کنیم و آن نتیجه این