سیری کامل در اصول فقه: دوره ده ساله دروس خارج اصول محمد فاضل لنکرانی جلد 7 صفحه 58

صورت و دو نقش و مرآت هستند، و لو اینکه در خارج بین جنس و فصل، امکان تغایر و امکان جدایی وجود ندارد. جنس بدون فصل و یا فصل بدون جنس امکان تحقق ندارد. وقتی که در باب جنس و فصل، توانستیم به این کیفیت تفکیک کنیم، در باب صلاه در دار غصبی، دیگر تفکیکش به تعبیر علما«بمکان من الامکان». صورت صلاتیه، چه ارتباط به صورت غصبیه دارد؟ آنچه متعلق حکم است، صورت صلاتی است و آنچه متعلق به بغض است، صورت غصبی است و در محل نفس «هاتان صورتان لا صوره واحده». این یک جهت فرق بین مسألۀ حبّ و بغض و بیاض و سواد است.

عدم مشروطیت امتناع اجتماع ضدین به شخص واحد

یک فرق دیگری هم هست که کاملا تفاوت بین ما نحن فیه و مسألۀ بیاض و سواد را روشن می کند و آن این است که در مسألۀ ضدین، این که شما می فرمایید: جسم واحد در آن واحد، نمی تواند معروض بیاض و سواد واقع شود، آیا یک قیدی همراه این مطلب هست که اگر این کار «من ناحیه شخص واحد» بخواهد واقع شود یا اینکه فرق نمی کند، از ناحیۀ شخصین هم امکان ندارد؟ یعنی اگر یک شخص بخواهد جسمی را معروض بیاض قرار بدهد و شخص دیگر بخواهد معروض سواد قرار دهد، در هیچ حالی از حالات، امکان ندارد که این دو بتوانند نقش خودشان را اجرا کنند؛ یعنی در آن واحد، هم معروض بیاض و هم سواد باشد. با غلبه یکی بر دیگری، آن مغلوب از صحنه خارج می شود. و اگر غلبه ای نبود، هیچ کدام تحقق پیدا نمی کرد نه بیاض و نه سواد. پس در مسألۀ امتناع اجتماع ضدین، این قید مطرح نیست که این امتناع در شرایطی است که این اجتماع بخواهد«من ناحیه شخص واحد» تحقق پیدا کند، بلکه«من ناحیه» هزار شخص هم اگر بخواهد تحقق پیدا کند، جسم واحد در آن واحد، نمی شود هم معروض بیاض و هم معروض سواد باشد.

حالا که اینطور شد، فرق مسألۀ بیاض و سواد با مسألۀ حب و بغض، از جهت دیگر روشن می شود و آن این است که در مسألۀ محبوبیّت و مغبوضیّت، شما ممکن است شیء واحد را در نظر بگیرید، که اگر این شیء واحد را«بالاضافه الی شخص واحد» ملاحظه کنید، نمی شود که شیء واحد هم محبوب باشد و هم مغبوض باشد«من جهه واحده» اما اگر«بالاضافه الی شخصین» در نظر گرفتیم، آیا نمی شود که شیء واحد در آن واحد، محبوب زید باشد و همین شیء در همان آن، مغبوض عمرو باشد؟ این یک مسأله ای است که خیلی بدیهی و روشن است. فرض کنید یک خانۀ با یک خصوصیاتی را کسی می بیند و کمال علاقه را نسبت به آن پیدا می کند، اما دیگری می بیند و به جای علاقه، تنفّر از آن خانه پیدا می کند و آن خانه مغبوض اوست. خانۀ واحد است، مغبوضیت و