سیری کامل در اصول فقه: دوره ده ساله دروس خارج اصول محمد فاضل لنکرانی جلد 7 صفحه 584

زید عبارت است از انسان متصف به وجود متخصص به خصوصیات فردیه و آن جهات مشخصه ای است که تنها در زید وجود دارد و در سایر افراد طبیعت انسان وجود ندارد. ولو این که همۀ اینها در ماهیت انسانیت و بالاتر در وجود این ماهیت مشترک هستند، اما در عین حال بین اینها مجموعا تباین وجود دارد، همان طوری که شما هیچ گاه نمی دانید یک قضیۀ حملیه ای به صورت زید، عمرو ترتیب دهید، برای این که زید و عمرو هیچگونه بینشان اتحاد امکان ندارد، هیچ گونه آن «هو هویت» ی که در قضیۀ حملیه معتبر است و پایۀ قضیۀ حملیه است، بین زید و عمرو وجود ندارد؛ قضیۀ حملیه بین زید و عمرو غیر صحیح است. پس معلوم می شود که زید یعنی انسان موجود متخصص به خصوصیاتی که تنها در خودش وجود دارد و عمرو هم یعنی انسان موجود متخصص به خصوصیاتی که تنها در عمرو وجود دارد و هکذا سایر افراد انسان، وقتی که تک تک ملاحظه شود، آن خصوصیات فردیه در آنها مطرح است، اگر مولا این طوری گفت: «اکرم زیدا» زید حکایت از مدلول خودش می کند، مدلولش عبارت از ماهیت موجودۀ با خصوصیات زیدیه است، به دنبالش که می گوید: و عمروا، عمرو هم هکذا حکایت می کند از ماهیت موجودۀ به ضمیمۀ خصوصیات عمریه، لذا اگر اینها را یک یک اسم ببرد، این حکایت از خصوصیات به نحو تفصیل تحقق پیدا کرده است.

در جایی که می توانست بگوید: «اکرم زیدا و عمروا و بکرا» مجموعۀ این علمایی که فرضا ده نفر بیشتر نیستند، حالا اگر به جای این تعبیر گفت: «اکرم کل عالم» آیا این هم همان مفاد را دارد یا این که نه در عین این که«اکرم کل عالم» ناظر و متعرض افراد است، لیکن این تعرض و تبیینش به نحو اجمال است، نه به نحو تفصیل اگر اسامی آنها ذکر می شد، تفصیلا خصوصیات فردیه مورد تعرض آمر و حاکم قرار گرفته بود، اما حالا که می گوید: «اکرم کل عالم» دیگر در کل عالم آن خصوصیات به صورت تفصیل مطرح نیست. پس در حقیقت تقریبا یک حالت برزخی اینجا به وجود می آید، بین طبیعت و افراد، بگوید: «اکرم العالم» که حکم را ببرد روی طبیعت این هیچ نظارت و تعرضی نسبت به مصادیق ندارد که حالا هم توضیحش را می دهیم ان شاء الله و بین این که بگوییم: «اکرم زیدا و عمروا و بکرا و خالدا» که اینها عالم هستند این علاوۀ بر این که طبیعت را متعرض شده، وجود طبیعت را متعرض شده، خصوصیات فردیه را هم با این اسامی و الفاظی که برای این افراد وضع شده به حسب وضع واضعشان اینها را متعرض است، اما اکرم کل عالم یک حالت برزخی بین این دو دارد، یعنی از یک طرف مسأله، مسألۀ طبیعت نیست، بلکه پای افراد و مصادیق مطرح است، از طرف دیگر افراد هم به نحو تفصیل و با خصوصیات فردیۀ مفصله که مدلول علیهای لفظ زید و عمرو و بکر و