سیری کامل در اصول فقه: دوره ده ساله دروس خارج اصول محمد فاضل لنکرانی جلد 7 صفحه 587

الله البیع» در مقام بیان است، فقیه دیگری معتقد شد که«احل الله البیع» معلوم نیست در مقام بیان باشد بلکه در مقام اهمال و اجمال است، این از نظر وضع و دلالت لفظی تغییری در«احل الله البیع» وجود پیدا می کند یعنی«احل الله البیع» ی که نشود به اطلاقش تمسک کنیم با«احل الله البیع» ی که بشود به اطلاقش تمسک کنیم، این از نظر دلالت لفظی وضعی هیچ فرقی بینشان وجود ندارد، نه یکیشان مجاز است دیگری حقیقت، چنین چیزی نیست، هردو از نظر دلالت لفظی مساوی هستند، پس چطور بعضی جاها شما اطلاق را ثابت می کنید؟

آنجایی که مقدمات حکمت است و بعضی جاها که فاقد بعضی از مقدمات حکمت باشد، اطلاق را نمی توانید ثابت کنید، پس باید ریشۀ مسأله را در غیر دلالت لفظی وضعی بررسی کنیم، لذا اطلاق، مرهون مقدمات حکمت است مقدمات حکمت هم یک مسألۀ عقلی است، یعنی عقلتان چیزهایی را پشت سر هم قرار می دهد«کون الآمر حکیما» که اول قصه است«کونه فی مقام بیان تمام ماله دخل فی متعلق حکمه، عدم اقامه القرینه علی التقیید، عدم وجود القدر المتیقن فی مقام التخاطب» بنابراین که مقدمیت داشته باشد اینها را کنار هم می گذارید یک اطلاقی را استفاده می کنید. پس معلوم می شود که مسألۀ اطلاق با مسألۀ عموم یک فرق ماهوی این چنینی دارد که عموم مستقیما مربوط به لفظ و وضع واضع است.

اما اطلاق را نمی توانیم مستند به وضع واضع بدانیم و باید مقدمات حکمت دست ما را بگیرد و اطلاق را برای ما ثابت کند، لذا همان طوری که آن روز مطرح کردیم، اصاله العموم و اصاله الاطلاق هردو اصل هستند و ظاهر این که اطلاق و تقیید هم در مباحث الفاظ مطرح شده این است که خود اطلاق را هم می خواهند عنوان مسألۀ لفظیه به آن دهند، اما بعد از آن که خودشان ما را راهنمایی می کنند که در باب اطلاق استفادۀ عموم به هیچ چیزی نیاز ندارد، جز این که شما برایتان ثابت شود که کلمۀ کل«وضعت لدلاله علی العموم» اما در باب اطلاق با این که بیع برای طبیعت وضع شده، عالم برای طبیعت وضع شده، مع ذلک شما نمی توانید استفادۀ اطلاق کنید، مگر در خصوص مواردی که مقدمات حکمت تحقق داشته باشد، خودشان در حقیقت به ما دارند، تعلیم می کنند که مسألۀ اطلاق مسألۀ لفظی نیست.

خلط مطلق با عام در کلمات بعضی از علما

اما در عین حال در کثیری از کلمات در همین بحث عام این طوری انسان ملاحظه می کند که می گویند: از سه طریق می تواند، عام ثابت شود: گاهی عموم از راه لفظ و وضع ثابت می شود مثل