سیری کامل در اصول فقه: دوره ده ساله دروس خارج اصول محمد فاضل لنکرانی جلد 7 صفحه 59

محبوبیّت هم در آن واحد و زمان واحد است منتها«من ناحیه شخصین» این محبوبیّت و مغبوضیّت تحقق پیدا کرده است. درحالی که اگر حبّ و بغض هم مثل مسألۀ بیاض و سواد بود، حتی«من ناحیه شخصین» امکان نداشت که در آن واحد، محبوبیت و مغبوضیت مجتمع بشوند. پس این اجتماع ولو در این صورت، کشف می کند از این که مسألۀ حب و بغض را با مسألۀ سواد و بیاض نمی توانیم مقایسه کنیم. فبالنتیجه، این راهی را که قائل به امتناع پیمود و از طریق عدم امکان اجتماع حب و بغض«تشبیها بمسأله السواد و البیاض» وارد شد، این راه نمی تواند مسألۀ اجتماع امر و نهی را به امتناع بکشاند و ما را از قول به جواز اجتماع، منحرف کند.

تصور اجتماع مصلحت ملزمه و مفسده ملزمه در شیء واحد

راه دیگری ذکر شده که آن هم یک مقدار شبیه به این راه است، لکن با بیانی دیگر و آن این است که وجود امر، کاشف از مصلحت ملزمه در مأموربه است و وجود نهی، حاکی از مفسدۀ ملزمه در منهی عنه است. و اگر ما بخواهیم در صلاه در دار غصبی، بگوییم: هم مأموربه و هم منهی عنه است، هم امر، وجود دارد و هم نهی، وجود دارد، باید ملتزم بشویم به اینکه صلاه در دار غصبی، «مع انّه موجود واحد» و از نظر خارج، «لیس الاّ شیئا واحدا»، این شیء واحد، هم مصلحت ملزمه داشته باشد و هم مفسدۀ ملزمه. آیا امکان دارد که شیء واحد، در آن واحد و در شرائط واحده، هم صد درجه مصلحت لازمه الاستیفاء داشته باشد و هم صد درجه مفسدۀ لازمه الاجتناب داشته باشد؟

این قائل می گوید: کأنّ مسألۀ حب و بغض را از شما قبول کردیم، اما آیا در مصلحت و مفسده، باز هم شما تردید دارید که مصلحت و مفسده مثل بیاض و سواد است؟ بیاض و سواد مربوط به واقعیت است، مصلحت و مفسده هم مربوط به واقعیت است. پس چگونه شیء واحد در آن واحد، جامع این دو جهت متضاد باشد؟ صد درجه مصلحت لازمه الاستیفاء و صد درجه مفسدۀ لازمه الاجتناب داشته باشد؟ این هم یک راهی است که در آن دقت بفرمایید تا جوابش را عرض کنیم.

پرسش:

1 - کیفیت تعلّق حبّ و بغض به یک عمل در مجمع عنوانین را بیان کنید.

2 - عدم مشروطیت امتناع اجتماع ضدین به شخص واحد، نشانگر چیست؟

3 - کیفیت استدلال به انفکاک بین جنس و فصل را برای مقام توضیح دهید.

4 - استدلال به امتناع اجتماع مصلحت ملزمه و مفسده ملزمه را بیان کنید.