سیری کامل در اصول فقه: دوره ده ساله دروس خارج اصول محمد فاضل لنکرانی جلد 7 صفحه 590

درس ششصد و چهاردهم

اشاره

بسم الله الرحمن الرحیم

الحمد للّه ربّ العالمین و الصّلوه و السّلام علی سیّدنا و مولینا و نبیّنا أبی القاسم محمّد صلّی اللّه علیه و اله و سلّم و علی آله الطیّبین الطّاهرین المعصومین و لعنه اللّه علی أعدائهم أجمعین، من الآن الی قیام یوم الدّین.

عدم صحت استفادۀ عام از مطلق

بحث در این بود که در بعضی یا کثیری از کلمات این طور ملاحظه می شود که در باب عموم می گویند: عموم گاهی از راه لفظ و دلالت لفظیه ثابت می شود و گاهی از راه عقل و گاهی هم از طریق اطلاق، به دست می آید. آن که از راه دلالت لفظی استفاده می شود، آنجایی است که الفاظ دالۀ بر عموم به کار گرفته شود، مثل«اکرم کل عالم» یا«اکرم العلماء» بنابراین که جمع محلا به«لام» هم وضعا دلالت بر عموم کند و اشباه اینها و آنجایی که عموم از راه عقل ثابت می شود، گفته اند مثل نکرۀ در سیاق نفی، اگر گفت: «لا رجل فی الدار» ما استفادۀ عموم می کنیم. اما راه استفادۀ عموم عبارت از حکم عقل است، عقل این طوری حکم می کند که طبیعت و ماهیت در مقام تحقق و وجود با یک فرد هم وجوب پیدا می کند، اما در مقام انتفاء و انعدام اگر طبیعت بخواهد منتفی شود«لا ینتفی الا بانتفاء جمیع افراد الطبیعه» و چون این نکره، در سیاق نفی واقع شده و دلالت بر انتفاء می کند، لذا به ضمیمۀ حکم عقل، استفادۀ عموم می کنیم. مثالی که برای قسم سوم زده اند، مثل«احل الله البیع» است که