سیری کامل در اصول فقه: دوره ده ساله دروس خارج اصول محمد فاضل لنکرانی جلد 7 صفحه 594

که از طریق عقل مسألۀ اطلاق را ثابت می کند، آن را می پذیریم.

عدم دلالت مقدمات حکمت بر عموم

اما اشکال مهم ما که اساس طرح این مسأله هم برای آن است، عبارت از این است که مقدمات حکمت عموم درست کن نیست، مقدمات حکمت اطلاق را درست می کند و بین اطلاق و عموم مغایرت ذاتی وجود دارد و آن این است که در اطلاق هیچگونه تعرضی نسبت به افراد وجود ندارد، اطلاق از محدودۀ ماهیات خارج نمی شود، حتی اگر اطلاق را در مورد یک فرد خارجی هم ما مطرح کنیم، مثل این که اگر مولا گفت: «اکرم زیدا» نمی دانیم که آیا این قید مجیء در وجوب اکرام زید دخالت دارد یا نه؟ آمدیم اینجا یک اطلاق احوالی درست کردیم، گفتیم: مولا گفته«اکرم زیدا» در مقام بیان هم بوده، هیچ قرینه ای بر تقیید به مجیء اقامه نکرده و قدر متیقن در مقام تخاطب هم وجود ندارد. لذا ما از این«اکرم زیدا» استفاده می کنیم که«سواء جاء زید ام لم یجأ زید، یجب اکرامه» که اصلا مورد اطلاق عبارت از خصوص فردی است بنام زید اما در عین حال اطلاق معنایش این نیست که این اکرم زید ولو این که ما به علت ضیق خناق و به علت ضیق تعبیر اطلاقش را معنا می کنیم یعنی «سواء تحقق المجیء ام لم یتحقق المجیء». اما معنای واقعی اطلاق این نیست، معنایش«سواء تحقق المجیء ام لم یتحقق» نیست. در این اطلاق حالی هم اطلاق ناظر به حالات نیست، اطلاق معنایش این است که گفت: آنچه در طبق اخلاص داری، بیاور.

حقیقت مطلق و فرق آن با عام

معنی اطلاق این است که تمام المتعلق همین است، آنچه را که ما در طبق تکلیف قرار می دهیم، عبارت از اکرام زید است. تمام المتعلق همین است و هیچگونه ناظر به حالات نیست. منتهی وقتی که تمام الموضوع، اکرام زید شد و هیچ مسألۀ دیگری در این متعلق نقش نداشت، البته ما استفاده می کنیم که اگر مجیء زید هم تحقق پیدا نکند، این حکم به قوت خودش باقی است، اما این نه به این معنایی است که اطلاق ناظر به این معنا هست که حالا تفصیل بیشتر این را در رابطۀ با یک جهت دیگری از بحث که بعدا عنوان می کنیم و توضیح بیشتری در این رابطه خواهیم داد. اطلاق معنایش این است«اعتق الرقبه» که«تمام الموضوع للحکم بالوجوب فی من افطر مثلا فی شهر رمضان او ظاهر امرأته» در مسألۀ ظهار این عتق الرقبه، تمام الموضوع است، دیگر هیچ قید زائدی دخالت ندارد و این کلمۀ سواء که ما در تفسیر اطلاق برای شما ذکر می کنیم این از باب ضیق خناق است و الا