سیری کامل در اصول فقه: دوره ده ساله دروس خارج اصول محمد فاضل لنکرانی جلد 7 صفحه 81

برای واقعیات و برای مسائل عینیه و حقیقیه است که واقعا دارای ماهیت نوعیه هستند، جنس دارند و فصل دارند و اقرب الاجناس دارند، جنس متوسط دارند و ابعد الاجناس دارند.

اینکه ما گاهی کلمۀ ماهیت را در امور اعتباریه استعمال می کنیم مثل اینکه در بحث فقهیه که راجع به ماهیت احرام در باب حج عمره بحث می کنیم، این استعمال کلمۀ ماهیت در این امور اعتباریه، «علی سبیل العنایه و التجوز» است و الا امر اعتباری، فقط تابع یک اعتبار است اعتبار عقلائی یا شرعی یا هردو. یکوقت اعتبار می کنند و یک وقت نمی کنند و گاهی هم اعتبار آنها باهم اختلاف دارد کمال الاختلاف که خود این اختلاف هم دلیل بر این است که امور اعتباریه واقعیت ندارند و الا اگر واقعیتی برای اینها مطرح بود معنی نداشت که بین عقلا و شارع در کثیری از موارد در امور اعتباریه اختلاف تحقق داشته باشد. پس مسألۀ تضاد مربوط به واقعیات است و امور اعتباریه به مراحل بعیده من مسأله التضاد.

وقتی که اینطور شد این بعث و زجری که در باب احکام مطرح می کنیم پیداست که این بعث و زجر اعتباری است و خود احکام ما چه تکلیفیه و چه وضعیه همه امور اعتباریه هستند. همانطوری که ملکیت و زوجیت و رقیت و حریت و امثال اینها مسائل اعتباری هستند، وجوب و حرمت و استحباب و سایر احکام هم امور اعتباری هستند و چه معنی دارد که بین امور اعتباریه مسألۀ تضاد مطرح شود آن هم مسأله ای که اصلش یک مسألۀ عقلیه است؟ مسألۀ اجتماع امر و نهی(همان گونه که بحث کردیم) یک مسألۀ عقلیه است، مربوط به عقل است وقتی که شما به عقل مراجعه کنید و از او سؤال کنید می گوید: تضاد برای واقعیات و حقایق است. مسائل اعتباریه اصلا هیچ ارتباطی به مسألۀ تضاد ندارند و چون بعث و زجر اعتباری است لذا مسألۀ تضاد نمی تواند در اینجا مطرح باشد.

پرسش:

1 - حقیقت حکم را با احتمالاتی که در آن جریان دارد شرح دهید.

2 - آیا در مرحلۀ ماهیت، تضاد امکان دارد؟ توضیح دهید.

3 - دلیل امتناع اجتماع امر و نهی در«صلّ و لا تصلّ» چیست؟

4 - آیا مسألۀ بعث و زجر به باب ضدین ارتباط دارد؟ چرا؟

5 - دلیل عدم تضاد در امور اعتباریه و ارتباط آن را با مقام، بنویسید.