سیری کامل در اصول فقه : دوره ده ساله دروس خارج اصول محمد فاضل لنکرانی جلد 8 صفحه 171

همین تفصیل خودشان از این مثال استفاده می کنند.

می فرمایند: اگر در دلیلی وارد شد که«اللّهم العن بنی امیّه قاطبه» که از این جواز لعن بین امیّه به نحو عموم استفاده می شود. کلمۀ«قاطبه» از الفاظی است که به حسب لغت، دلالت بر عموم می کند، جواز لعن همۀ افراد قبیله و فامیل بنی امیّه از این دلیل استفاده می شود و فرض این است که دلیل لفظی دیگری بر خروج عنوانی نداریم، لکن وقتی که عقل مسأله را بررسی می کند و در کفّه ترازوی درک خودش قرار می دهد، می گوید که در این بنی امیّه اگر یک افرادی ولو نادر پیدا بشوند که اینها واقعا مؤمن باشند و مثل سایر مؤمنین رفتار بکنند، قاعدتا ایمان با ملاک جواز لعن، سازگار نیست و قاعدتا مؤمن، خارج از این«اللّهم العن بنی امیّه قاطبه» است که جواز لعن بنی امیّه از این عبارت استفاده می شود. اگر در بنی امیّه مؤمنی وجود داشته باشد، او خارج از دائرۀ این عموم است. بعد سراغ مصادیق و افراد این فامیل می آید، فرض کنید می بیند که اکثر اینها اتصاف به ایمان ندارند، و برای خود عبد هم روشن است که اینها«لا یکونون مؤمنین» که حساب اینها جداست و داخل در عام هستند، مشکله ای هم در این رابطه وجود ندارد. لکن ما با دو دستۀ دیگر ولو به صورت نادر برخورد می کنیم: بعضی ها را می دانیم که اینها مؤمن هستند، نسبت به ایمان آنها هیچ گونه تردیدی نداریم.

اول نسبت به این دسته، باید مسأله روشن بشود تا برسیم به دستۀ دومی که محل بحث ما هستند و آنها افراد مشکوک الایمان از بنی امیّه است. اما نسبت به آن افراد نادرۀ معلوم الایمان، عقل می گوید که این با ملاک جواز لعن نمی سازد، پس از دائرۀ«اللّهم العن» مسلّم خارج هستند، منتها یک سؤالی برای او پیش می آید که با اینکه در بنی امیّه، ولو بصورت نادر، افراد مسلّم الایمان وجود دارد، پس چرا گفته شده: «اللّهم العن بنی امیّه قاطبه» و هیچ دلیل لفظی دیگری در مقابل این«اللّهم العن بنی امیّه قاطبه» وجود ندارد؟ کأنّ عقل از خودش این پرسش را می کند لکن در مقام پاسخ، می تواند به این پرسش پاسخ بدهد که لابد یک مصلحتی در کار بوده، یک علتی در کار بوده، که این مسألۀ جواز لعن بصورت عموم مطرح بشود و مصلحت اقتضا نمی کرده که به صورت لفظی یک گروهی را از این عام و عموم خارج بکنند. پس سؤال این بود که چرا مولا یا ائمۀ ما(علیهم السّلام) این افرادی را که مسلّم ایمان دارند خارج نکردند؟ جواب اینکه مصلحتی اقتضا می کرده و جهتی در کار بوده که به صورت دلیل لفظی اخراج این گروه معلوم الایمان مطرح نشود. اینجا مسأله حل است.

لازمۀ دو خصوصیت مخصص لبّی

در مورد افرادی که شک در ایمان آنها داریم، نسبت به اینها چطور برخورد بکنیم ؟ ایشان