سیری کامل در اصول فقه : دوره ده ساله دروس خارج اصول محمد فاضل لنکرانی جلد 8 صفحه 196

بعضی از مباحث گذشته ایشان آن مبنا را اختیار کردند و آن این است که اگر یک عامی تخصیص بخورد به یک مخصّص منفصلی«اکرم العلماء» تخصیص بخورد به«لا تکرم الفسّاق من العلماء» ایشان می فرماید که این تخصیص، مستلزم هیچ گونه تصرّفی در دلیل عام در هیچ مرحله ای از مراحل نیست.

مراحل حجیت یک دلیل

گفتیم که حجیّت یک دلیلی مبتنی بر این است که سه مرحله را طی بکند تا اتصاف به حجیت پیدا کند. یک مرحله، مرحلۀ ظهور لفظ است که لفظ در معنای خودش ظهور داشته باشد در مقابل الفاظ مجمله و الفاظ مشترکه به اشتراک لفظی که هیچ گونه ظهوری برای لفظ در یکی از معانی وجود ندارد. اگر گفت: «رأیت عینا» و هیچ قرینه ای اقامه نکرد«هذه جلمه مجلمه لانّ العین لا ظهور لها فی خصوص احد معانیها» و فرض این است که قرینه ای هم اقامه نکرده است. مرحلۀ اول ظهور بود.

مرحلۀ دوم اصاله الظهور بود که مقصود از اصاله الظهور این بود که این لفظی که ظاهر در یک معنایی هست در مقام استعمال، متکلم لفظ را در همین معنای ظاهر خودش استعمال کرده است. اصاله الظهور یک اصلی است که مستعمل فیه را مشخص می کند و مربوط به مقام استعمال است. لکن گفتیم که با این دوتا، مسألۀ حجیت تمام نمی شود. یک اصل سومی وجود دارد که از آن اصل به «اصاله التطابق بین الاراده استعمالیه و الاراده الجدّیه» تعبیر می کنیم. این هم یک اصل عقلایی است که عقلا می گویند: بین مراد استعمالی و بین مراد جدّی، در صورتی که قرینه ای نباشد، تطابق وجود دارد.

مرحوم محقق عراقی می فرماید: اگر«اکرم العلماء» یی از مولا صادر شد و بعد با فاصله و به وسیلۀ یک دلیل منفصلی مولا گفت: «لا تکرم الفسّاق من العلماء» ایشان می فرماید: عقیدۀ من این است که این«لا تکرم الفسّاق» در رابطۀ با«اکرم کل عالم» مستلزم هیچ گونه تصرّفی در«اکرم کل عالم» نیست، نه در ظهورش تصرّف می کند، نه در اصاله الظهورش تصرّف می کند و نه حتی در اصاله التطابقش تصرّف می کند. بعد می فرماید که مسألۀ مخصّص منفصل مثل این است که شما در مقابل«اکرم کل عالم» که قرار گرفتید، بعد از صدور این دستور مولا اگر تصادفا و خدای نکرده ده نفر از افراد با شخصیت علما فوت شدند، مولا دیروز گفته: «اکرم کل عالم» امروز ده تا از افراد متشخص علما فوت شدند، فوت این ده نفر چه اثری روی«اکرم کل عالم» می گذارد؟ آیا در هیچ مرحله ای از آن مراحل ثلاثی که من توضیح دادم اثر می گذارد یا اینکه«اکرم کل عالم» همانطوری که ما هم قبلا