سیری کامل در اصول فقه : دوره ده ساله دروس خارج اصول محمد فاضل لنکرانی جلد 8 صفحه 199

خمریت، لوازم عقلیه و ملازمات عقلیه و همینطور عادیه بر آن ترتّب پیدا نمی کند. استصحاب حیات زید را که شما جاری می کنید فقط آثار شرعیۀ حیات و آن این است که«لا یجوز تقسیم امواله، لا یجوز التزوّج بزوجته و امثال ذلک» اما آثار عادیه و عقلیۀ حیات«لا یترتب علی هذا الاستصحاب» لذا ایشان می فرماید: در این مورد که شما استصحاب عدم فسق را جاری می کنید، نتیجه این است«لا تکرم الفسّاق» را کنار می زنید مثل استصحاب عدم خمریت که«لا تشرب الخمر» را کنار می زند، اما به جای این، هیچ دلیلی برای پیاده شدن«اکرم کل عالم» وجود ندارد و ما راهی برای تمسّک به آن نداریم.

بیان ایشان جنبۀ مبنایی دارد و ما مبنای ایشان را قبول نداریم. همانطوری که در بحثهای گذشته ذکر کردیم اینطور نیست که دلیل مخصّص منفصل وقتی که در مقابل دلیل عام قرار بگیرد هیچ گونه تصرّفی در هیچ مرحله ای از آن مراحل ثلاثه واقع نشود بلکه در مرحلۀ ظهور«اکرم کل عالم» محفوظ است. در مرحلۀ اصاله الظهور که مربوط به ارادۀ استعمالیه و مستعمل فیه است، باز دلیل عام محفوظ است اما در مرحلۀ سوم که مسألۀ اصاله التطابق بین ارادۀ استعمالیه و ارادۀ جدّیه باشد گفتیم:

دلیل مخصّص منفصل در این مرحله در دلیل عام تصرّف می کند و حکم می کند به اینکه دائرۀ مراد جدّی مولا اضیق از دائرۀ مراد استعمالی مولاست. مراد استعمالی کل عالم است اما مراد جدّی، عالمی است که دارای عنوان مخصّص که عبارت از فسق است نباشد لذا ما مبنای ایشان را از اول نپذیرفتیم.

به علاوه یک مقدار دست را پایین گرفتیم و یک مقدار تنزّل کردیم و الا افرادی بودند که اصلا می گفتند: تخصیص عام مستلزم مجازیت عام است. معنای اینکه تخصیص مستلزم مجازیت است این است که مخصّص در مرحلۀ استعمال تصرّف در عموم می کند یعنی همانطوری که«یرمی» در «رأیت اسدا یرمی» قرینۀ این است که اسد در مرحلۀ استعمال در غیر معنای حقیقی خودش استعمال شده، در رجل شجاع استعمال شده است می گفتند: تخصیص به منفصل هم معنایش این است که اصلا«اکرم کل عالم» در خود دائرۀ استعمال، استعمال در تمامی علما نشده بلکه در عالم غیرفاسق استعمال شده است که تخصیص را مستلزم تصرّف در مرحلۀ ثانیه از آن مراحل ثلاثه ذکر کردند.

لکن ما گفتیم: این دیگر بی انصافی است. از نظر استعمال، «اکرم کل عالم» در همان معنای عموم لغوی و وضعی خودش استعمال شده است لکن مراد جدّی، دائره اش اضیق از مراد استعمالی است.

اما علی ایّ حال اینطور نیست که ما مسألۀ مخصّص منفصل را با مسألۀ موت یکسان قرار بدهیم و بگوییم: همانطوری که اگر فسّاق از علما مثلا دفعتا می مردند، چطور در«اکرم کل عالم» هیچ تصرّفی