سیری کامل در اصول فقه : دوره ده ساله دروس خارج اصول محمد فاضل لنکرانی جلد 8 صفحه 203

دلالت دارد و آن اضافه هم حق است و واقعیت دارد. عرض کردیم: اگر یک عامی تخصیص خورد به مخصّص منفصل، این مخصّص منفصل موجب تصرّف در مراد استعمالی عام نخواهد بود. ارادۀ استعمالیه که مربوط به آن مرحلۀ دوم از مراحل ثلاثه ای که ما در رابطۀ با حجیت عام مطرح می کردیم و می گفتیم که اگر دلیل عام بخواهد حجیت داشته باشد باید سه مرحله را طی بکند: یک مرحله، اصل ظهور لفظ در عموم است که این یا از راه لغت و وضع روشن می شود گاهی هم از طریق عقل ثابت می شود مثل آنهایی که نکرۀ در سیاق نفی را به مقتضای قرینۀ عقلیه، دال بر عموم می دانند. مرحلۀ دوم عبارت از اصاله الظهور بود یعنی این لفظی که ظهور در این معنا دارد، متکلم در مقام استعمال در همین معنای ظاهرش استعمال کرده و در حقیقت، مستعمل فیه، همان معنای لغوی این لفظ و معنای ظاهرش است. مرحلۀ سوم این بود که این مستعمل فیه مراد جدّی متکلم هم هست که گفتیم: در این رابطه اصلی هست به نام«اصاله التطابق بین الارادتین الاراده الاستعمالیه و الجدّیه» و گفتیم: در آنجایی که عام مخصّص واقع می شود به یک مخصّص منفصل، وجود این مخصّص منفصل در این مرحلۀ سوم تصرّف می کند و اصاله التطابق را کنار می زند و حکایت از این می کند که دایرۀ مراد جدّی مولا اضیق از دایرۀ مراد استعمالی است. مراد استعمالی، همان عموم است. «اکرم کل عالم» از نظر ارادۀ استعمالیه در«کل عالم» استعمال شده است، مجازی نیست، همان معنای موضوع له و معنای لغوی«کل عالم» است اما«لا تکرم الفسّاق من العلماء» حکایت از این می کند که مراد جدّی مولا به اکرام کل عالم متعلق نشده، یک تیپی مستثناء هستند. فسّاق از دایرۀ ارادۀ جدّی مولا بیرون هستند.

ارتباط تخصیص با عنوان عام برمبنای محقق عراقی ره

این تصرّف بلااشکال روی مبنای ما که با همین مبنا هم از کلام محقق عراقی جواب دادیم، یک چنین تصرّفی می کند. این را شاید مکرر هم در این مباحث بحث کردیم لکن نکتۀ اضافه ای که می فرمایند مخصوصا با توجه به ذیل کلامشان و نیاز به یک مقدار توضیح دارد عبارت از این است که«لا تکرم الفسّاق» اینکه دایرۀ مراد جدّی را تضییق می کند مسلّم است روی مبنای ما اما بحث این است که چه عنوانی به مراد جدّی می دهد؟ عالم را«موصوفا بانّه غیر فاسق» این عبارت اخری از مراد جدّی است، یعنی مثل اینکه اگر مولا از اول می گفت: «اکرم کل عالم موصوف بانّه غیر فاسق» اگر مولا از اول این تعبیر را می کرد، در اینجایی که«اکرم کل عالم» با«لا تکرم الفسّاق من العلماء» مخصّص واقع می شود و تخصیص هم تضییقی در دایرۀ مراد جدّی ایجاد می کند، جمع بندی این دو چطور