سیری کامل در اصول فقه : دوره ده ساله دروس خارج اصول محمد فاضل لنکرانی جلد 8 صفحه 225

پس این قضایای سالبه«بکلتا قسمیها» بیان ما را تأیید می کند که اصلا مسأله نسبت را به کلی در باب قضایا باید کنار بگذاریم و همان مسأله اتحاد هو هویت را پیش بکشیم. منتها در قضیۀ موجبه، ثبوت اتحاد و هو هویت مطرح است، در قضیۀ سلبیه، سلب اتحاد و هو هویت مطرح است. «زید قائم» می گوید: بین زید و قائم، هو هویت هست. «زید لیس بقائم» می گوید: زید و قائم«لیس بینهما هو هویه و اتحاد». لذا قضایای سالبه«باجمعها» خیلی روشن است که در آن مسأله نسبت وجود ندارد. حالا که بحث ما به اینجا رسید، همۀ اینها مقدمه برای مسأله استصحاب عدم قریشیت، است اما لازم بود که ما این مقدمه را ذکر کنیم که باز هم یک مقدار دنباله دارد.

(سؤال... و پاسخ استاد): موجبه مگر دارد که شما می خواهید بگویید، مثلا زید باید دو حالت داشته باشد، یا انسانی اگر از اول عوام بوده و عالم نبوده، از شما سؤال می کنند که«هل زید عالم أو لیس بعالم» شما جواب می دهید«زید لیس بعالم» کجا نسبتی بین زید و عالم بوده که می خواهید نسبت را سلب کنید، این از اول با مبدأ علم هیچ گونه ارتباط و اتصافی بینشان وجود نداشته و هیچ گونه اتحادی نبوده، اینطور نیست که قضایا همیشه مثل«قائم، لیس بقائم» است که یک ساعت«زید قائم» است و یک ساعت«لیس بقائم» است که حالت قائم بودنش را ملاک قرار دهیم، قضیه همین است که ذکر کردیم: آن است که مشتمل بر یک حکایت تصدیقیه است. قضیه این است، اما مشتمل بر نسبت است. در قضایای سالبه دیگر پس ما باید به صورت کلی، قضایای سالبه را از عنوان قضیه بودن بیرون ببریم، برای این که نه«زید لیس بقائم» درش نسبت هست و نه«زید لیس له» القیامش که «لیس» به همان«له» ارتباط دارد و اگر«له» اثباتی هم دلالت بر نسبت می کرد، بعد از آن که دنبال «لیس» واقع شد، این نسبت منتفی می شود، خودش می گوید: بین زید و قائم نسبتی تحقق ندارد. آن وقت بگوییم که حتما باید در قضیه، نسبت وجود داشته باشد. یک حرفی راجع به سالبۀ محصله و موجبۀ معدوله و امثال ذلک هست، که باید مطرح کنیم تا بعد وارد استصحاب عدم قرشیت شویم.

پرسش:

1 - اتحاد وجودی در قضایای حملیه مووله را توضیح دهید.

2 - حکایت تصوری و تصدیقی را توضیح داده و برای هریک مثالی بزنید.

3 - ملاک صدق و کذب قضایا را بیان کنید.

4 - توضیح استاد در نفی نسبت در قضایا را تقریب نمایید.