سیری کامل در اصول فقه : دوره ده ساله دروس خارج اصول محمد فاضل لنکرانی جلد 8 صفحه 243

نتیجۀ بحث

خلاصۀ اصل بحث ما این شد که اگر یک عامی داشته باشیم و تخصیص بخورد به مخصص منفصل، اگر یک استصحابی در رابطه با عنوان این مخصص جریان پیدا کند مانعی نیست، بقاء فسق زید را استصحاب کنید، و اگر یک استصحابی در عدم عنوان مخصص جاری بشود مانعی نیست و به کمک این استصحاب تمسک به عام می کنیم. و همانطوری که توضیح دادیم اسم این تمسک به عام در شبهۀ مصداقیه نیست، بلکه قبل از تمسک، با استصحاب، موضوع عام را در رابطه با ارادۀ جدی، احراز می کنیم و بعد حکم عام را پیاده می کنیم، می گوییم: «هذا عالم غیر فاسق»، عالمیت آن وجدانی، و غیرفاسق بودن آن به کمک استصحاب. وقتی که ثابت شد«هذا عالم غیر فاسق» مراد جدی مولا هم بیشتر از این نیست که عالم وجود داشته باشد و این عالم«لا یکون فاسقا» و بین عالم و عدم فسق، ارتباط باشد، حالا می خواهد به نحو قضیۀ وصفیه، موجبه معدوله، موجبه سالبه المحمول، یا اگر هم سالبه محصّله است، سالبه محصّله یک قسمش، آن قسمی که تنها با وجود موضوع مطرح است، اما سالبه محصّله به نحو عموم که با انتفاء موضوع هم تحقق پیدا می کند، آن نمی تواند نقشی داشته باشد. پس در آن جهت بحثی که مربوط به باب عام و تخصیص به مخصص منفصل است ما با مرحوم آخوند ره هیچ گونه مخالفتی نداریم، فقط مخالفت با ایشان در استصحابات اعدام ازلیه است، که ایشان معتقدند در اعدام ازلیه مثل عدم قرشیه و عدم قابلیت حیوان للتذکیه و امثال ذلک، استصحاب جریان پیدا می کند، لکن ما معتقدیم که در اینجا استصحاب جاری نمی شود و تمسک به عام هم در شبهه مصداقیه مخصص جایز نیست. باید به یک اصول عملیه دیگری که به اختلاف موارد فرق می کند مراجعه شود. گاهی پای اصاله البرائه در کار است، چه بسا مواردی پای اصاله الاشتغال و قاعدۀ اشتغال در کار باشد به آن اصول باید مراجعه باشد. «هذا تمام الکلام» در تنبیه دوم از تنبیهات شبهه مصداقیه مخصص.

پرسش:

1 - کیفیت جریان استصحاب عدم ازلی از طریق سالبه محصّله را توضیح دهید.

2 - جواب استصحاب فوق را از نظر شرطیت اتحاد موضوع و محمول بیان کنید.

3 - مثبت بودن استصحاب عدم ازلی را شرح دهید.

4 - فرق جریان استصحاب مثبت در مقام را با استصحابات دیگر توضیح دهید.