سیری کامل در اصول فقه : دوره ده ساله دروس خارج اصول محمد فاضل لنکرانی جلد 8 صفحه 292

درس ششصد و شصت و سوم

اشاره

بسم الله الرحمن الرحیم

الحمد للّه ربّ العالمین و الصّلوه و السّلام علی سیّدنا و مولینا و نبیّنا أبی القاسم محمّد صلّی اللّه علیه و اله و سلّم و علی آله الطیّبین الطّاهرین المعصومین و لعنه اللّه علی أعدائهم أجمعین، من الآن الی قیام یوم الدّین.

فرق بین فحص در باب عام و خاص و اصول عملیه

در عمومات واردۀ در کتاب و سنت به لحاظ اینکه عمومات قانونیّه و تشریعیّه هستند، تا زمانی که انسان فحص از مخصص نکند و در مظان وجود مخصص تتبعی نداشته باشد، نمی تواند به اصاله العموم تمسک بکند، در ذیل این بحث مرحوم آخوند نکته ای را تذکر می دهند و آن این است که ما در مباحث اصولیّه در دوجا مسألۀ فحص را مطرح می کنیم: یکی در مسألۀ عام و خاص، که قاعدتا مطلق و مقیّد هم همین حکم را دارد و یکی هم در باب اصول عملیه: برائت و احتیاط ، تخییر و استصحاب.

در باب اصول عملیه آنهایی که در شبهات حکمیّه جریان پیدا می کند، چون در شبهات موضوعیه اش فحص لازم نیست، یا اجماع و یا روایت دلالت بر این معنا دارد، امّا اصول عملیه ای که در شبهات حکمیّه بعد الفحص جریان پیدا می کند چه اصول عملیّۀ عقلیّه باشد و چه اصول عملیّۀ شرعیّه باشد. تا زمانی که فحص نکند، مثلا در باب شرب توتون که محل شک است که آیا شارع