سیری کامل در اصول فقه : دوره ده ساله دروس خارج اصول محمد فاضل لنکرانی جلد 8 صفحه 37

درس ششصد و بیست و دوم

اشاره

بسم الله الرحمن الرحیم

الحمد للّه ربّ العالمین و الصّلوه و السّلام علی سیّدنا و مولینا و نبیّنا أبی القاسم محمّد صلّی اللّه علیه و اله و سلّم و علی آله الطیّبین الطّاهرین المعصومین و لعنه اللّه علی أعدائهم أجمعین، من الآن الی قیام یوم الدّین.

دلالت عرفی نکرۀ در سیاق نفی را بر عموم

ما دلالت عقلی نکرۀ در سیاق نفی را بر عموم نمی پذیریم، لکن دلالت عرفی جای انکار نیست، البته این به معنای این نیست که عرف از نکرۀ در سیاق نفی یک چنین معنایی را مستقیما استفاده می کند که مثلا این برگشت به تبادر و وضع شود، نه، بحث در این بود که آن قاعده که«الطبیعه لا تنعدم الا بانعدام جمیع الافراد» گفتیم: این قاعده، قاعدۀ عقلیه نیست، بلکه یک قاعدۀ عرفیه است.

پس در حقیقت، عرف در رابطۀ با این قاعده نظر دارد و الا بحثی نیست که از نکرۀ در سیاق نفی، معنایی به ذهن عرف تبادر کند و آن تبادر را ما کاشف از حقیقت و وضع بدانیم. نه، نزاع ما با مرحوم آخوند در رابطۀ با آن قاعده بود که ایشان قاعده را یک قاعدۀ عقلیه می دانست و ما عرض کردیم که قاعده، قاعدۀ عرفیه است و دلالت لفظی و وضعی به هیچ وجه در اینجا مطرح نیست.

اما مطلبی که عنوان کردیم که در این مطلب با مرحوم آخوند مشترک هستیم، ولو این که ایشان دلالت را دلالت عقلیه می دانستند و ما دلالت را دلالت عرفیه. لکن در این جهت اشتراک و اتفاق نظر