سیری کامل در اصول فقه : دوره ده ساله دروس خارج اصول محمد فاضل لنکرانی جلد 8 صفحه 426

الاربع است حالا این مصلّی رجلا کان، او مرأه. اگر مقصود متکلم، بیان حکم مطلق مصلّی است، پس همان طوری که در مورد رجل، فرض کنید که این روایت منطوقا یک مخصصی هست در مقابل ادلّه استصحاب مثلا برای اینکه ادله استصحاب«لا تنقض الیقین بالشک» می گوید که در مورد شک بین سه و چهار، استصحاب عدم اتیان به اکثر جریان پیدا می کند، پس این روایتی که می گوید: بنا را بر چهار بگذار، کانّ تخصیصی است در مقابل ادلّه استصحاب، و تضییقی است در دایره«لاتنقض الیقین بالشک». حالا که تضییق شد، آیا این تضییق تنها در مورد رجل مصلّی شاک بین الثلاث و الاربع است ؟ یا اینکه بعد از آنکه خصوصیت، هیچ گونه دخالتی نداشت، و هدف روایت، بیان حکم مطلق مصلّی شاک بین الثلاث و الاربع بود، پس می توانیم بگوییم: این روایت منطوقا و مفهوما به معنای القاء خصوصیت، هردو در مقابل«لا تنقض الیقین بالشک» می ایستد، و همان طوری که مرد، حق ندارد استصحاب عدم اتیان به اربع را جاری بکند، زن مصلّیه ای هم که شک بین سه و چهار داشته باشد، حق ندارد استصحاب عدم اتیان به اربع را جاری بکند، بلکه به مقتضای این روایات، باید بنای بر اربع گذاشته شود، و نماز به عنوان اینکه این رکعت مشکوکه، رکعت اربعه است اتمام بشود. پس اگر مفهوم موافق به معنای القاء خصوصیت شد، صلاحیت مخصصیتش کاملا روشن است، و همراه با معنی مفهوم موافق است.

مخصص بودن معنای کنائی

همینطور در احتمال دوم بلکه روشنتر، برای اینکه احتمال دوم این بود که مقصود از مفهوم موافق، معنای کنایی باشد، و ما کنایه را اینطور معنا کردیم که ذکر لازم را کرده، بدون اینکه هیچ گونه غرض و هدفی نسبت به این لازم داشته باشد. غرض اصلی، بیان ملزوم است، حالا ولو اینکه مع جواز اراده اللازم اما هدف اصلی و مقصود اصلی متکلّم از این کلام، عبارت از همان معنای کنایی و معنای ملزومی است. وقتی که می گوید: «زید کثیر الرماد» اصلا می خواهد بگوید: زید جواد، منتها این تعبیر چون جالب تر و بلیغ تر و مؤثرتر است به این کیفیت، مسأله را بیان می کند.

این معنای کنایی که مقصود اصلی از کلام است بطریق اولی می تواند مخصص واقع بشود، چون «صیغ الکلام لافادته و کان غرض المتکلم» بیان همین معنا، و لعّل اصلا لازم که عبارت از کثرت رماد است، وجود خارجی نداشته باشد و لذا عرض کردیم: در استعمالات کناییه، این معنای لازمی که مفاد لفظ است، ملاک صدق و کذب نیست بلکه آنچه ملاک صدق و کذب است، همان داشتن جود و عدم داشتن جود است. مگر اینکه در یک موردی کسی که می گوید: زید کثیر الرماد، اصلا نظری به