سیری کامل در اصول فقه : دوره ده ساله دروس خارج اصول محمد فاضل لنکرانی جلد 8 صفحه 450

است، عدم القرینه المتصله است ؟ یا عدم مطلق القرینه سواء کانت متصله ام منفصله ؟ اگر ما که ظاهرا مشهور هم همین را می گویند، می گویند: آنکه از مقدمات حکمت است، عدم القرینه المتصله. در ما نحن فیه قرینۀ متصله نداریم برای اینکه فرض کردیم عام و مفهوم در دو کلام جدای از هم واقع شده اند، و اگر مسألۀ قرینیت هم مطرح باشد، به عنوان قرینۀ منفصله مطرح است. آنکه جزء مقدمات حکمت است، عدم القرینه المتصله است، آنکه در ما نحن فیه مطرح است، عنوان قرینۀ منفصله است.

اگر این حرف را بزنیم، اینجا نتیجه این می شود که هم عموم وضعی به قوّت خودش محفوظ و باقی است، چون قید و شرط ندارد هم عموم اطلاقی به قوّت خودش باقی است برای اینکه شرط اطلاق، عدم القرینه المتصله بود، و فرض این است که عدم القرینه المتصله در اینجا تحقق دارد لذا هم اطلاق محفوظ است و هم عام محفوظ است. و اینجا دیگر باید رجوع به عرف بکنیم، ببینیم عام و اطلاق بعد از آنکه هرکدام مقدماتشان فراهم است، و هیچ کدام نقصی از نظر مقدمات ندارند، آیا کدامشان اظهر از دیگری است ؟ صرف اینکه یکی وضعی است و یکی از راه مقدمات حکمت ثابت شده، این دلیل بر راجحیت و مرجوحیت از نظر ظهور نیست. این را باید به عرف مراجعه کرد. اگر عرف احدهما را اظهر از دیگری یافت و ملاحظه کرد، ترجیح با آن اظهر است. اما اگر از نظر ظهور ولو اینکه یکی مستند به وضع است و یکی مستند به اطلاق است، هیچ رجحانی بین این دو ندید، باز اینجا دو دلیل متعارض می شوند. نسبت به زید عالم در صورت عدم مجیء، یک دلیل حکم می کند به وجوب اکرام، یک دلیل حکم می کند به عدم وجوب اکرام و چون ترجیحی در کار نیست، تعارض تحقق پیدا می کند، و در نتیجه باید رجوع به اصل عملی کنیم و مقتضای اصل عملی در مثل این مورد، عبارت از برائت از وجوب اکرام است. این درصورتی که عدم القرینه ای که یکی از مقدمات حکمت است، عدم القرینه المتصله باشد.

اما اگر گفتیم: آنکه در مقدمات حکمت مطرح است، عدم القرینه است، سوا کانت متصله أم منفصله، اگر این حرف را زدیم، اینجا آن که مستند به وضع است، تقدّم پیدا می کند برای اینکه آنکه مستند به وضع است، در دلالت بر مفادش، متوقف بر چیزی نیست، اما آنکه می خواهد از راه اطلاق ثابت بشود، مقدمات حکمت می خواهد، یکی هم عدم القرینه است، مقصود از قرینه هم اعم از متّصله و منفصله است و پیداست که این ظهور وضعی ولو در کلام جداگانه واقع شده، اما به عنوان قرینۀ منفصله می تواند مطرح باشد.

پس آن ظهور اطلاقی شرطش تحقّق ندارد، اما این ظهور وضعی چون مشروط به شرطی نیست،