سیری کامل در اصول فقه : دوره ده ساله دروس خارج اصول محمد فاضل لنکرانی جلد 8 صفحه 493

گفتیم که معلوم نیست که رجوع به جمیع بکند یا به خصوص اخیره لکن اخیره به عنوان قدر متیقن مطرح است، اما غیر اخیره اجمال دارد.

آخرین بحث این است که اگر اجمال داشت تکلیف چیست ؟ مواردی که شما حکم به اجمال کردید: یکی مثل آنجایی بود که هم عقدالوضع متعدد بود و هم عقد الحمل متعدد بود مثل«اکرم العلماء و اطعم الفقراء و سلّم علی الهاشمیین الاّ الفساق منهم» که اینجا موردی بود که مسأله اجمال مطرح بود، اجمالش به صورت تردید بین اقل و اکثر است که اخیره به عنوان قدر متیقن مطرح است اما آن دو جمله اولی، محل تردید است. حالا که محل تردید است ما چه کنیم ؟ نسبت به فساق از علما که در جمله اولی هست، نسبت به فساق از فقرا که در جملۀ ثانیه مطرح است، تکلیف چیست ؟ گفته است که«اکرم العلما» آیا«الا الفساق» فساق از علما را شامل است ؟ آنها اکرام بکنیم یا نه ؟ «اطعم الفقرا» نمی دانیم«الا الفساق» به این ارتباط دارد یا نه ؟ آیا فساق از فقرا باید اطعام بشوند یا نه ؟ قدر متیقن این است که«الا الفساق» به آن جملۀ اخیره«سلّم علی الهاشمیین» ارتباط دارد. چه راهی را در اینجا باید طی کرد؟

اینجا یک کلامی مرحوم محقق خراسانی(ره) دارند که البته نیاز به توضیح دارد لکن حق با ایشان است. یک کلامی هم مرحوم محقق نائینی در مقابل مرحوم محقق خراسانی دارند که آن کلام محل اشکال و محل مناقشه است. شما این دو کلام را در همین مورد ملاحظه بفرمایید تا ببینیم که مقتضای تحقیق کدام است.

پرسش:

1 - استعمال علم شخص در معنای جامع بین افراد را توضیح دهید.

2 - در دوران امر بین ظهور عقد الحمل و مجازیت علم شخص، تکلیف چیست ؟

3 - ارتباط مسألۀ جواز استعمال لفظ در اکثر از معنای واحد را با مقام توضیح دهید.

4 - مثال تعدد عقدالحمل و عقدالوضع و حکم آن را بیان کنید.