سیری کامل در اصول فقه : دوره ده ساله دروس خارج اصول محمد فاضل لنکرانی جلد 8 صفحه 5

«اقم الصلاه» بگذاریم. «اقم الصلاه» چنین دلالتی ندارد، آن می گوید«یجب علیکم اقامه طبیعه الصلاه، یجب علیکم ان یقع منکم طبیعه الصلاه» همین مقدار. پس در نتیجه ما باید این حرف را بزنیم که در«جئنی برجل ایّ رجل شئت» عنوانی که برای این«ایّ رجل» وجود دارد، باید بگوییم عنوان تأکید برای«جئنی برجل» نیست. بلکه این تأیید همان قاعدۀ عقلیه است که البته آن حرف هم درست است، که اگر این«ایّ رجل شئت» را هم ذکر نمی کرد خود آن قاعدۀ عقلیه ما را به این معنا راهنمایی می کرد. لکن این تأیید آن قاعدۀ عقلیه و بیان لفظی آن قاعدۀ عقلیه است، بدون این که نیازی هم به بیان آن وجود داشته باشد.

بیان لفظی قاعدۀ عقلی

پس خلطی که در اینجا شده در رابطۀ با مقدمۀ اولی است، چون مقدمۀ اولی این طوری می گفت:

اگر این ایّ رجل را هم نمی گفت، مسأله معلوم می شد. پس«ایّ رجل شئت» عنوان تأکیدی دارد، می گوییم نه، این دو را نباید شما به هم مخلوط و مغالطه کنید، عدم نیاز به ذکر«ایّ رجل شئت» یک مطلب است و تأکید مطلب آخر. قوام تأکید بر این است که همان چیزی را که«جئنی برجل» افاده می کرد، همان را بیان کند که گفتیم مثل این که بگوید«جئنی برجل و تمام الموضوع و المتعلق لامری هو احضارک الرّجل، مجیئک بالرجل» این تأکید است. این همان مفاد«جئنی برجل» است، اما«ایّ رجل» با این که یک مطلب غیر محتاج الیه را بیان می کند اما معنایش این نیست که این تأکید برای «جئنی برجل» است. نه، این بیان لفظی همان قاعدۀ عقلیه است که«الطبیعه توجد بوجود فرد ما» آن قاعدۀ عقلیه هم نیاز به بیان ندارد. لکن گاهی شاید مولا احساس کند که این مکلف درست توجهی به آن قاعدۀ عقلیّه ندارد. لذا احساس نیاز می کند که این قاعدۀ عقلیه را در حقیقت تذکر دهد، با این که به حسب واقع هیچگونه نیاز به بیان ندارد.

پس این عنوان«جئنی برجل ایّ رجل شئت» با این که جمله صحیح است و در صحتش هیچ مناقشه ای نیست، معذلک این عنوان تأکیدی ندارد و دلیل بر این نیست که مسألۀ بدلیت مطرح است، به لحاظ این که کلمۀ«ایّ » بلا تردید دلالت بر بدلیت می کند. و اما در رابطۀ با اطلاق شمولی که قسم دیگر اطلاق را عبارت از اطلاق شمولی قرار داده اند. اینجا سؤال می شود که شمول برای چیست ؟ در اطلاق شمولی که شما مسألۀ شمول را مطرح می کنید یعنی در نتیجه می خواهید بگویید«احلّ الله البیع» با«احلّ الله کل بیع» یک معنا دارد، فرقی بین این دو وجود ندارد. «احل الله کل بیع» یک شمول و عموم استغراقی در آن مطرح است«احل الله البیع» هم یک اطلاق شمولی. شمول نسبت به افراد،