سیری کامل در اصول فقه : دوره ده ساله دروس خارج اصول محمد فاضل لنکرانی جلد 8 صفحه 503

حلیت شده است، لازمه اش این است که همۀ اینها زمین بماند و دور آنها را قلم بگیریم. پس از کجا اجزا و شرایط نماز را بدست بیاوریم ؟ از کجا این همه خصوصیاتی که در باب حج مطرح است و صدی نود به بالای اینها را خبرهای واحد معتبر دلالت می کند و افاده می کند بدست بیاوریم ؟

اگر بنا شود ما به همان«لله علی الناس حج البیت» و امثال ذلک که در بعضی از آیات اشاره ای به وقوف عرفات و مشعر الحرام و مانند اینها شده است یکی هم اشاره ای به حلق و تقصیر شده است، همین مقدار مختصر در کتاب الله مطرح است درحالی که کتاب الحج ما همان طوری که من یک جا صحبت می کردم که بعد از آن که صاحب جواهر تقریبا چهار جلد در رابطۀ با کتاب الحج می نویسد، آخرش می فرماید که این آن مقداری بود که برای ما امکان پیدا شد که در رابطۀ با حج صحبت بکنیم و الا تعبیر ایشان این است که«فمسائل الحج اجلّ من ان تستقصی» مسائل حج خیلی بیشتر از اینهایی است که ما بتوانیم استقصا بکنیم و به دنبال آنها برویم. اینها از کجا پیدا شده است ؟ اینها همه ادله اش خبرهای واحد و صحیحه ای است که یک خبر یا چند خبر بر آن دلالت می کند و لولا این اخبار و دلالت این اخبار بر کیفیت حج و سایر عبادات، ما از کجا این معنا را استفاده کنیم ؟

این همه در قرآن«آتُوا الزَّکاهَ » دارد اما کجا دارد که زکات از چه ؟ چه مقدار دارای چه نصاب و با چه خصوصیاتی و با چه شرایط؟ یک مقدارش معلوم من الفقه است اما اکثر اینها مسائل اختلافی و مسائل نظری است و راهی جز استفاده از خبر واحد نداریم.

پس دلیل دوم به این برمی گردد که اگر ما بخواهیم خبر واحد را به جرم اینکه در مقابل، یک عام کتابی و یا اطلاق کتابی وجود دارد، کنار بگذاریم مستلزم است که به طور کلی یا یک مقدار کمتر، دور خبر واحد را قلم بگیریم درحالی که صدور این همه روایات و این همه سفارش ائمه(علیهم السلام) به اصحاب خودشان به اینکه این روایات را از ما بگیرید و اینها را ضبط بکنید و اینها در آینده مورد نیاز فقها و مجتهدین است و باید از طریق این روایات، احکام الهیه را کشف بکنند، اقتضا می کند که ما خبر واحد معتبر را بتوانیم به عنوان مخصص و مقیّد به میدان بیاوریم.

لکن آنچه که به عنوان شبهه در اینجا مطرح است و یا اسمش را ادله قائلین به عدم جواز بگذاریم، آنهایی که قائل شده اند به اینکه ما تحت تأثیر این حرفها قرار نمی گیریم، خبر واحد نمی تواند مخصص عموم کتاب واقع بشود، وجوهی است:

ظنی بودن صدور اخبار آحاد

یک وجه که شاید عمده دلیل آنها این باشد، همین بود که در ضمن صحبتها به آن اشاره شد و آن