سیری کامل در اصول فقه : دوره ده ساله دروس خارج اصول محمد فاضل لنکرانی جلد 8 صفحه 52

آن مرتبۀ بالاتر که دیگر فوق آن مرتبه ای نیست قرار می دهد، امّا خصوصیّت دوّم آن حالت جمعی است که اقتضای یک حالت ارتباط و انسجام و انضمام دارد. به عبارت روشن تر، اگر ما می گفتیم:

مفرد معرّف به لام جنس افادۀ عموم می کند، این حرف را آنجا نمی زدیم، برای این که الف و لام دلالت می کرد بر عالی ترین مراتب جمع، مدخولش هم عالم بود که دلالت بر طبیعت می کرد، امّا این که بین افراد این طبیعت یک نوع ارتباط و انسجام و انضمامی وجود دارد، اگر ما مفرد معرّف به لام را دلیل بر عموم قرار می دادیم، یک چنین حرفی را نمی زدیم، اما جمع محلّی این خصوصیّت را دارد که علاوۀ بر این که افادۀ بالاترین مراتب جمع را می کند، یک مقدار مشعر به این معنا هست که اقتضا می کند که بین این افراد یک حالت ارتباط و انسجام و انضمامی وجود دارد. لذا نتیجه این می شود که «اکرم العلماء» مغایر با«اکرم کل عالم» می شود و مغایرتشان در این جهت است که«اکرم کلّ عالم» عموم استیعابی را دلالت می کند، امّا«اکرم العلماء» عموم مجموعی را دلالت دارد.

عدم دلالت جمع محلی به لام بر عام مجموعی

لکن این حرف بخاطر مبنای آن باطل است. مبنای این حرف این است که هرکجا که پای جمع مطرح باشد، یک حالت ارتباط و انسجامی وجود دارد. حالا ما از این قائل و از مدعی این معنا سؤال می کنیم که اگر مولا به جای جمع محلّی فرض کنید یک جمع مضافی را مطرح کرد و گفت: «اکرم علماء البلد» قبول داریم که اقل جمع هم ثلاثه است، ولی بحث این است که این اقل جمعی که ثلاثه است و علماء البلد با اقل جمع هم تطبیق می کند، آیا حالت ارتباطی و انسجامی وجود دارد به حیثی که اگر دو نفر را فقط اکرام کرد که اقل جمع هم تحقّق پیدا نکرد، ما می گوییم: «انّه لم یتحقّق منه موافقه اصلا» یا این که می گوییم: نسبت به اکرام این دو نفر موافقت حاصل شده، امّا لازم بوده که یک سومی هم اکرام شود، مثل آنجایی که مولا از اوّل بگوید: «اکرم زیدا و عمرا و بکرا» و این برود زید و عمرو را اکرام کند، امّا نسبت به اکرام بکر موافقتی از خود نشان ندهد.

آیا در جمع بودن، فقط همان کثرت که با سه نفر به عنوان اقل تحقّق پیدا می کند صادق است یا در جمع بودن، دو خصوصیّت مطرح است: یکی این که کمتر از سه نفر نباشد و دیگر این که بین این سه هم ارتباط و اتصال و انسجام باید وجود داشته باشد که اگر مولا گفت: «جئنی برجال» و این به جای سه رجل، رفت دو رجل را در محضر مولا احضار کرد، این«لم یأت بشیء اصلا، لم یتحقّق منه موافقه امر المولی بوجه» آیا این طور است یا این که عرف خلاف این معنا را استفاده می کند. اگر مولایی به عبدش گفت: در این مهمانی برو علمای شهر را دعوت کن، (نه العلماء) این آمد از پنجاه