چیست ؟ با توجه به این بحثی که دو یا سه روز قبل گذشت، ما تا به حال دو نوع حکم واقعی داشتیم:
یک حکم واقعی در مقابل حکم ظاهری که در مباحث اصولیه در مسألۀ جمع بین حکم واقعی و حکم ظاهری بحث می شود که حکم واقعی و حکم ظاهری چیست و چگونه بین آنها جمع می شود؟ آنجا حکم واقعی معنایش این است که احکامی که روی عناوین واقعیه رفته باشد، و علم و جهل مکلّف، هیچ نقش و دخالتی و فرقی در ثبوت آن احکام نمی کند، بلکه آن که تمام المتعلق است، نفس عنوان واقعی شیء است.
وقتی که شما می گویید: «الصلاه واجبه» وجوب تعلق گرفته است به عنوان واقعی صلاه، دیگر حالات مکلّف در تعلق این حکم به عنوان صلاه نقش ندارد. و همینطور مثل احکام وضعیه. وقتی که شما می گویید: «الخمر نجس» معنایش این است که موضوع برای حکم به نجاست، نفس عنوان واقعی خمر است چه مکلّف بداند«انّ هذا خمر» یا نداند«انّ الخمر نجس» یا نداند«انّ الخمر نجس.» نجاست یک حکم واقعی است که مترتب شده است بر عنوان واقعی خمر، و حکم ظاهری در مقابل این حکم واقعی، عبارت از آن حکمی است که در موضوع آن حکم، شک در حکم واقعی، یا شک در موضوع حکم واقعی اخذ شده است مثل قاعدۀ طهارت، مثل قاعدۀ حلیت ظاهریه که«کل شیء لک حلال» معنایش این است که«کل شیء شک فی حلیته و حرمته، فهو لک حلال، ای ظاهرا» یا«کل شیء طاهر» بنابر اینکه طهارت ظاهریه را دلالت داشته باشد، معنایش این است که«کل شیء شک فی طهارته و نجاسته فهو طاهر حتی تعلم انّه قذر». پس ما یک حکم واقعی در مقابل این حکم ظاهری به این معنی داریم، و در اصول هم بحث شده است که جمع بین حکم واقعی و حکم ظاهری به چه کیفیت است.
یک حکم واقعی دیگر در مقابل حکم ظاهری داریم به این معنی، و این چیزی بود که همین دو سه روزه به آن اشاره می کردیم که مولی گاهی حکم را صادر می کند به منظور اینکه جامۀ علم بپوشد، و از ناحیۀ مکلّف امتثال و موافقت تحقق پیدا کند. هدفش این است که متعلّق این حکم در خارج، آنجایی که حکم وجوبی است، وجود پیدا کند، در مقابل اوامر اختباریه و اعتذاریه که همین روزها بحث می کردیم.
پس تابه حال دو نوع حکم واقعی به گوش ما خورده است: حکم واقعی در مقابل حکم ظاهری، حکم واقعی در مقابل حکم اختباری و اعتذاری. اینجا مرحوم آخوند فرموده اند که«العمومات علی قسمین:» یک قسم از عمومات برای بیان حکم واقعی است، یک قسم از عمومات برای بیان حکم واقعی نیستند. حالا مقصود ایشان چیست ؟ اینجا حکم واقعی و حکم غیرواقعی چه مفهومی