سیری کامل در اصول فقه : دوره ده ساله دروس خارج اصول محمد فاضل لنکرانی جلد 8 صفحه 581

التخصیص»، معنای تخصیص همین است، که شما اصاله العموم را کنار بزنید. این بیان مرحوم آقای آخوند در اینجا، که در جملات کوتاهی بیان می کنند و با این تقریبی که عرض کردیم یک کمی بیان ایشان روشن می شود، لکن یکی دوتا اشکال به مرحوم آقای آخوند شده است، اشکالها هم به حسب ظاهر قوی به نظر می رسد.

اشکالات بر کلام مرحوم آخوند ره در تقدیم خاص

اشکال اول این است: این دلیل خاص، «لا یجب اکرام زید العالم»، که قبلا صادر شده است، شما مرحوم آقای آخوند می فرمائید که این کأن دوتا مفاد و مدلول دارد، یک مدلولش اصل این حکم است، که«لا یجب اکرام زید العالم»، که این را خود لفظ دلالت می کند، خود عبارت مولی دلالت دارد، یک مدلول دومی هم وجود دارد، که آن را از راه اطلاق می خواهید ثابت کنید، و آن عبارت از استمرار حکم و دوام حکم است، مستشکل می گوید: این نمی شود، این اطلاق، با اطلاقهای دیگر فرق دارد، شما یک وقت در«اعتق الرقبه» با مقدمات حکمت اجرای اطلاق می کنید، و می گوئید:

فرقی بین رقبۀ مومنه و رقبۀ کافره نمی کند، این حرف قابل قبول است، اما اینجائی که استمرار زمانی و دوام زمانی حکم را بخواهید از اطلاق استفاده کنید، امکان ندارد، چرا؟ برای اینکه استمرار حکم در رتبۀ متأخره ای از حکم است، اینطور نیست که حکم و استمرار حکم در عرض واحد و در رتبه واحده باشند، اول باید حکم ثابت شود، بعد از آن که حکم ثابت شد، آنوقت اتصاف به استمرار پیدا کند، مثل عنوان صفت و موصوف و عرض و معروض است، همان طوری که رتبۀ عرض، متأخر از رتبۀ معروض است، مسألۀ استمرار حکم هم رتبتا متأخر از خود حکم و اصل حکم و ثبوت حکم است، آنوقت اگر شما بخواهید بگوئید: «لا یجب اکرام زید العالم»، هم اصل حکم را بیان می کند، و هم اطلاقش استمرار حکم را بیان می کند، باید ملتزم شویم به اینکه دلیل واحد، دو حکم مترتب و در طول هم را بیان می کند، و دلیل واحد نمی تواند این کار را بکند، مستحیل است یک دلیل واحد دو حکم مترتب که یکی در طول دیگری است، بیان بکند، به خلاف اطلاقات در جای دیگر، اگر شما بگوئید«اعتق الرقبه»، هم رقبۀ مومنه و هم رقبۀ کافره را شامل می شود، آنجا مسألۀ طولیت و تقدم و تاخری مطرح نیست، همانطوری که رقبۀ مومنه را شامل می شود، در همان رتبه رقبۀ کافره را هم شامل می شود، اینطور نیست که شمول آن نسبت به رقبۀ کافره تأخر از شمول نسبت به رقبۀ مومنه داشته باشد، اما در مانحن فیه که مسأله استمرار زمانی حکم و دوام زمانی حکم است، اینجا مسألۀ طولیت و صفت و موصوف در کار است، آنوقت چطور می شود که یک دلیل«لا یجب اکرام زید