سیری کامل در اصول فقه : دوره ده ساله دروس خارج اصول محمد فاضل لنکرانی جلد 8 صفحه 585

یوم القیامه و حرامه حرام الی یوم القیامه» وارد می شویم بعد از آن که می دانیم که مسألۀ حرام و حلال خصوصیتی ندارد، مقصود این است که همه احکامی که در شریعت نبی اکرم ثابت شده است، دوام و استمرار دارد، و الی یوم القیامه این احکام ثابت است. شما بگویید: ما به کمک این مسأله، عدم نسخ را ثابت می کنیم. اینکه استصحاب و اصل عملی نیست که مورد مناقشۀ شما قرار گیرد، این روایت است، دلیل معتبر بر آن قائم شده است. با توضیح بیشتر بگویید: این عبارت مثل آن عبارات دیگر نیست که قابل تخصیص باشد، این بیان، آبی از تخصیص است، و این لحن، لحن غیرقابل تخصیص است، لذا این را نمی شود در دائرۀ«ما من عام الاّ و قد خص» برد که بگوییم: بعضی جاها هم استمرار ندارد. این بیان، «الی یوم القیامه» غیرقابل تخصیص است. بعد شما مرحوم آخوند بگویید که ما به کمک این روایت غیرقابل تخصیص، یک ظهوری در دوام و استمرار برای دلیل خاص ثابت می کنیم، و این ظهور معارض با اصاله العموم است، و به قول شما تقدّم بر اصاله العموم دارد.

معنای حدیث حلال محمد(صلی الله علیه و آله) حلال الی یوم القیامه

اگر مرحوم آخوند از این راه وارد شود، مستشکل می گوید: متأسفانه از این راه هم نمی شود وارد شد، برای اینکه اصلا معنای این روایت معروفه چیست ؟ این«حلال محمد(صلی الله علیه و آله) حلال الی یوم القیامه، و حرامه حرام الی یوم القیامه» چه می خواهد بگوید؟ مفادش چیست ؟ آیا مفادش این است که در شریعت اسلام اصلا مسألۀ نسخ که ناسخ و منسوخ، هردو در رابطه با خود شریعت اسلامیه باشد، وجود ندارد؟ و اصلا باید در اسلام دور دایرۀ نسخ بطور کلی قلم گرفته شود؟ معنای آن این است ؟ جوابش این است که ما درست است که قائل به این هستیم که نسخ نادر است، اما معنای ندرت، عدم نسخ نیست. نسخ، واقع شده است، لکن قلیلا واقع شده است. و با اینکه این سیاق، آبی از تخصیص است، چگونه توجیه می کنیم، که از یک طرف مقتضای روایت، عدم نسخ باشد، و لو فی مورد واحد، و از طرف دیگر، همه اتفاق دارند که نسخ در شریعت واقع است منتها نادرا؟ لذا آن روز اشاره کردیم که بعضی ها معتقدند که فقط در خود قرآن بیش از دویست مورد نسخ واقع شده است، که البته بعض الاعلام در کتاب البیان تک تک اینها را مطرح می کنند، و نفی می کنند و تنها یک مورد را در خود قرآن تأیید می کنند که نسخ شده است و آن آیه ای است که متضمن وجوب صدقه عند النجوا مع النبی(صلی الله علیه و آله) است. در غیر قرآن هم در احکام دیگر در زمان رسول خدا نسخ واقع شد، لکن موارد نسخ، قلیل است، نه اینکه وجود نداشته باشد.

پس اگر بخواهیم این روایت معروفه را به این کیفیت معنا کنیم که اصلا در دین اسلام ولو یک