سیری کامل در اصول فقه : دوره ده ساله دروس خارج اصول محمد فاضل لنکرانی جلد 8 صفحه 593

قانون و بیان قانون ندارد. وقتی که امام صادق(علیه السلام) مثلا می فرماید: در فلان مورد«أعد الصلاه»، ما اینجا چه طوری از بیان امام صادق برداشت می کنیم ؟ می گوییم: امام صادق امر به اعادۀ نماز کرده اند که ما برای اینکه امام صادق امر به اعاده فرمودند، اعاده می کنیم ؟ یا اینکه نه، امام صادق آینه قانون الهی است؛ یعنی ایشان خبر می دهد به اینکه قانون الهی و قانون اسلام عبارت از«اعد الصلاه» است؛ یعنی خداوند ایجاب کرده است اعاده نماز را، منتها من و شما بی اطلاع از احکام الهیه هستیم و ائمه ما، یکی از امتیازاتشان آشنایی کامل به تمام احکام الهیّه و قوانین الهی است.

عدم نیاز به ملاحظه تاریخ عام و خاص

پس روی این حساب، اگر این مسأله را با آن مسأله ای که در قبح تأخیر بیان از وقت حاجت ذکر کردیم، باهم ضمیمه کنیم، نتیجه این می شود: در جمیع مواردی که عام و خاص مطرح است، هیچ قید و شرطی ندارد، عام قبل باشد، بعد باشد، «قبل حضور وقت العمل» باشد، «بعد حضور وقت العمل» باشد، دویست سال فاصله شده باشد، نشده باشد، در تمامی این موارد، مسأله نسخ، اصلا باید کنار گذاشته بشود و حتی یک فرضی که مرحوم آخوند در ذیل کلامشان می فرمایند و یک قدری خودشان را با مشکل مواجه می بینند و آن جایی است که می فرمایند: اگر یک عام و خاصی وارد شد لکن تاریخش، مجهول بود که کدام مقدم و کدام مؤخر است، آیا«قبل وقت العمل» بوده یا نه ؟ اینجا هم مسأله همینطور است. فرقی نمی کند که تاریخ یکی یا هردو مشخص باشد، مشخص نباشد. اینها هیچ نقشی در این راهی که ما عرض کردیم ندارد و در نتیجه؛ در تمامی این موارد، مخصوصا با توجه به آن سیرۀ عملیۀ فقهیّه حتی نسبت به خودمان در مسائل فقهیه، از این راه، مسأله و مشکل حل می شود و دیگر جایی برای این مباحث، باقی نمی ماند. بعد مرحوم آخوند متعرض حقیقت نسخ شده اند که یک مسألۀ اصولی نیست و وقت هم کم است و آن مسأله را عنوان نمی کنیم و بعدا ان شاء الله مسأله مطلق و مقید را مطرح می کنیم.

پرسش:

1 - چرا سیره بر عدم لحاظ زمان صدور خاص و عام است ؟

2 - لازمه مقتضی بودن تأخیر بیان از وقت حاجت برای قبح چیست ؟

3 - حقیقت نسخ را بیان کنید.

4 - علت عدم نیاز به ملاحظه تاریخ عام و خاص را توضیح دهید.