سیری کامل در اصول فقه : دوره ده ساله دروس خارج اصول محمد فاضل لنکرانی جلد 8 صفحه 80

باشد، برای چه مولا این کار را می کند که اول بگوید: «اکرم العلماء» که مخاطب با شنیدن این در ذهنش می رود که مراد جدی مولا هم مثل مراد استعمالیش عمومیت دارد، بعد فردای آن روز که مولا می گوید: «لاتکرم الفساق من العلماء» آن وقت مکلف و عبد می فهمد که مراد جدی غیر از مراد استعمالی است و مغایرت اینها در سعه و ضیق است، مراد استعمالی کل عالم است مراد جدی عالم غیرفاسق است، چرا مولا این کار را می کند؟ اگر از اول می گفت: «اکرم العلماء الموصوفین بعدم الفسق» دیگر این مسائل پیش نمی آمد.

رعایت سیرۀ عقلاء در قانونگذاری

برای حل این اشکال یک مقدمه ای لازم است ذکر کنیم که این مقدمه در مباحثی دارای نتیجه و ثمره است، این مقدمه این است که شارع مقدس اسلام همان طوری که در تفهیم و تفهّم همان سیرۀ عقلائیه را رعایت کرده یعنی از ظواهر کلمات شارع و مقاصد شارع استفاده می شود، این طور نیست که شارع یک لغت خاصی برای خودش اختراع کرده باشد مگر در بعضی از عناوین آن هم روی قول به حقیقت شرعیه، اما در تفهیم و تفهم مبنای شارع همان مبنای عقلا است ؟ لذا دلیل بر حجیت ظواهر روایات و حتی در مقابل اخباریین دلیل چیست ؟ دلیل شما همین است که با این که کتاب کلام الله است و با این که روایات کلمات ائمۀ معصومین و یا رسول گرامی اسلام(علیه السلام) است، اما این طور نیست که برنامۀ رسول خدا این بود که از غیرطریقۀ عقلائیه در تفهیم و تفهم استفاده کند و همین طور کتاب الله است مگر در آیات متشابه، آیات متشابه هم مثل کلمات مجملۀ عقلا می ماند، عقلا هم کلمات مجمله و استعمالات متشابهه دارند، اما محکمات را اگر مطرح کردیم، در رابطۀ با محکمات هیچ فرقی بین کتاب الله، نهج البلاغه، وسائل الشیعه و سایر کتابها نمی کند روش همان روش است.

همان طوری که در تفهیم و تفهم مسأله این طور است، در خود قانونگذاری که از آن تعبیر به تقنین و جعل قانون می کنیم، آیا شارع در جعل قانون یک طریقۀ مخصوصه ای برای خودش اتخاذ کرده است ؟ یا این که نحوۀ جعل قانون شرعی عین نحوۀ جعل قانون عقلا است ؟ همین طورکه در مجلس شورای اسلامی ما قانون جعل می شود، تقنین در محیط شرع هم همین طور است، منتهی یک فرق وجود دارد که آن فرق در این جهتی که ما دنبالش هستیم، ثمره ای ندارد و آن این است که در قانونهای بشری و مقنّنینی که عقلاء هستند و از مردم هستند گاهی یک قانونی را به نحو عموم جعل می کنند، اما در حین قانون نمی دانند که بعضی از موارد پیاده شدن این قانون، خلاف مصلحت است،