سیری کامل در اصول فقه: دوره ده ساله دروس خارج اصول محمد فاضل لنکرانی جلد 9 صفحه 107

درس هفتصد و سی و یکم 1373/3/3

اشاره

بسم الله الرحمن الرحیم

الحمد للّه ربّ العالمین و الصّلوه و السّلام علی سیّدنا و مولینا و نبیّنا أبی القاسم محمّد صلّی اللّه علیه و آله و سلّم و علی آله الطیّبین الطّاهرین المعصومین و لعنه اللّه علی أعدائهم أجمعین، من الآن الی قیام یوم الدّین.

عدم کلیّت در مقام بیان بودن مولا

مرحوم آخوند(ره) می فرمایند که ما در هر موردی که شک داشته باشیم که متکلم در مقام بیان هست یا در مقام بیان نیست؟ یک اصل عقلایی داریم که اقتضا می کند کلام متکلم را حمل کنیم بر اینکه در مقام بیان باشد. ما عرض کردیم که این مسأله به صورت کلی قابل قبول نیست، مقامها فرق می کند. یک وقت حکمی را امام در مقام سؤال سائلی فرضا مطرح می فرمایند که مقصود سائل عمل به آن حکم است برای اینکه مورد ابتلای آن سائل است.

مثل اینکه کسی ظهار کرده و خدمت امام می پرسد در مورد ظهاری که انجام شده، وظیفۀ من چیست؟ و امام می فرمایند: «ان ظاهرت فاعتق رقبه». امثال این موارد را باید حمل بکنیم بر اینکه در مقام بیان تمام متعلق حکم است و سائلی که از مسألۀ مورد ابتلا سؤال می کند و هدفش از سؤال، ترتیب اثر عملی است، در جوابی که داده می شود اگر به حسب واقع در مورد ظهار، عتق خصوص رقبۀ مؤمنه واجب باشد و عتق غیر رقبۀ مؤمنه کفایت نکند،