سیری کامل در اصول فقه: دوره ده ساله دروس خارج اصول محمد فاضل لنکرانی جلد 9 صفحه 114

درس هفتصد و سی و دوم 1373/3/4

اشاره

بسم الله الرحمن الرحیم

الحمد للّه ربّ العالمین و الصّلوه و السّلام علی سیّدنا و مولینا و نبیّنا أبی القاسم محمّد صلّی اللّه علیه و آله و سلّم و علی آله الطیّبین الطّاهرین المعصومین و لعنه اللّه علی أعدائهم أجمعین، من الآن الی قیام یوم الدّین.

اجمال در مشترک و مانعیت آن از اطلاق

اینطوری که مرحوم آخوند(ره) ذکر می فرمایند، یکی از مراتب انصراف، مسألۀ اشتراک است. معنای اشتراک این است که برای لفظ مطلق به علت کثرت استعمال و لو کثرت استعمال به همان نحوی که ما ذکر کردیم، یک حقیقت ثانویه پیدا بشود به طوری که حقیقت اولیه هم مهجور واقع نشود. یک معنای حقیقی ثانی در عرض معنای حقیقی اول پیدا شود لکن منشأ تحقّق این حقیقت ثانویه، وضع نیست بلکه منشأش کثرت استعمال است.

اگر فرض کردیم یک چنین معنایی تحقّق پیدا کرد پیداست که حکم اشتراک که عبارت از اجمال است، در اینجا پیاده می شود، یعنی اگر متکلم لفظ را اطلاق کرد، عینا مثل آن مشترک لفظی است که بدون قرینه آن را مطرح بکند. اگر متکلم گفت: «رأیت عینا و لم یقم قرینه علی خصوص احد من معانی العین، هذا الکلام مجمل» دیگر در مجمل، معنا ندارد به اطلاق تمسّک بشود برای اینکه شرط اولی و مقدّمۀ مهم این بود که مولا در مقام بیان باشد نه در مقام