سیری کامل در اصول فقه: دوره ده ساله دروس خارج اصول محمد فاضل لنکرانی جلد 9 صفحه 115

اهمال یا اجمال. اگر فرض کردیم که برای مطلق در ردیف آن حقیقت اولیه، یک حقیقت ثانویه وجود پیدا کرده، پس در حقیقت کلام مولا مجمل است و با فرض اجمال، دیگر جا برای اطلاق و قرینۀ حکمت باقی نمی ماند.

مانعیت نقل از اطلاق و فرق آن با اشتراک

فرض آخر، مسألۀ نقل است که نقل با اشتراک در یک جهت مشترک هستند و آن این است که معنای منقول الیه به عنوان حقیقت مطرح است منتها فرق نقل و اشتراک در این جهت است که در اشتراک، آن معنای حقیقی اول، مهجور و متروک واقع نشده اما در مورد نقل، آن معنای حقیقی اول متروک و مهجور واقع می شود. اگر مطلقی به واسطۀ کثرت استعمال، یک حالت نقلی نسبت به مقیّد پیدا کرد به طوری که آن معنای ماهیت اولیه اش از دایرۀ حقیقت خارج شد بلکه همین معنای مقیّد جای آن معنای حقیقی اول را گرفت، پیداست که در اینجا دیگر جایی برای تمسّک به اطلاق بعد از آنکه آن معنای مطلق مهجور و متروک واقع شده، باقی نمی ماند.

این مراحل پنجگانه ای است که از کلام مرحوم آخوند استفاده می شود و لو اینکه حکم بعضی هایش را ایشان ذکر نکرده اند و تنها اختلاف ما با ایشان در همان مرتبۀ دوم است که مسألۀ قدر متیقّن در مقام تخاطب باشد که آن هم نزاع مبنایی است. ایشان قدر متیقن را مانع از تحقّق اطلاق می داند و عدم قدر متیقن را یکی از مقدّمات حکمت می شناسد اما ما گفتیم که عدم قدر متیقن، یکی از مقدّمات حکمت نیست حتی بنا بر آن مبنای اصلی مرحوم آخوند که توضیحش را عرض کردیم.

دوران بین مطلق و مقیّد

تا اینجا از اول بحث مطلق و مقیّد، مباحثی بود دربارۀ معنای مطلق و دربارۀ الفاظی که دلالت بر اطلاق می کند اما از اینجا به بعد آن مسائل و احکام مطلق و مقیّدی که در فقه خیلی مورد ابتلا و مورد نیاز است شروع می شود.

عنوان بحث(نه به آن کیفیتی که مرحوم آخوند مطرح کرده اند) این است که اگر ما یک مطلق و مقیّد متنافی داشته باشیم. مقصود از این تنافی این نیست که اختلاف در ایجاب و سلب و نفی و اثبات داشته باشند بلکه مقصود از این تنافی، یک معنای وسیع و یک دایرۀ