سیری کامل در اصول فقه: دوره ده ساله دروس خارج اصول محمد فاضل لنکرانی جلد 9 صفحه 130

آخوند یک راه و یک دلیل دیگری برای نظریه مشهور اقامه می کنند. می فرمایند: ممکن است نظر مشهور مستند به این طریق باشد که ما در اینجا دو تا ظهور داریم، و این دو ظهور با هم متخالف و غیر قابل جمع است، یک ظهور در«اعتق رقبه» وجود دارد، که آن عبارت از ظهور اطلاق است، «اعتق رقبه» به مقتضای اطلاق، که ناشی از قرینه حکمت است، ظهور اطلاقی دارد در اینکه متعلق حکم و متعلق تکلیف«عتق مطلق الرقبه» است، بدون فرقی بین رقبۀ مؤمنه و رقبۀ کافره، پس یک ظهور اطلاقی در«اعتق رقبه» وجود دارد.

در مقابل این ظهور، یک ظهوری در اعتق رقبه مؤمنه وجود دارد، و آن ظهور عبارت از این معنا است که«اعتق رقبه مومنه» ظهور دارد در اینکه به نحو واجب تعیینی مطرح است، نه اینکه مکلف مخیر باشد بین عتق رقبۀ مؤمنه و عتق رقبۀ کافره، اگر ما باشیم و خود«اعتق رقبه مومنه» و ظهور این کلام را فی نفسه ملاحظه کنیم، این ظهور دارد در این که وجوب عتق رقبه مؤمنه به نحو واجب تعیینی است، یعنی عدل ندارد، و چیزی جایگزین او واقع نمی شود، تنها به صورت تعیین، همین عتق رقبۀ مؤمنه مطرح است، آن وقت می فرمایند: این دو ظهور با هم غیر قابل اجتماع است، از یک طرف«اعتق رقبه» ظهور در اطلاق دارد، به علت قرینۀ حکمت.

از یک طرف«اعتق رقبه مؤمنه» ظهور در وجوب تعیینی عتق رقبه مؤمنه دارد. و بین این دو ظهور ما نمی توانیم جمع کنیم. لا محاله اگر دو ظهور در رتبۀ واحده باشند، یک اجمالی، تحقق پیدا می کند، لکن می فرمایند: لعل نظر مشهور به این معنا مستند است که می فرمایند ظهور«اعتق رقبه مؤمنه» در وجوب تعیینی اقوای از ظهور مطلق در اطلاق است، و روی اقوائیت این ظهور تقدم بر ظهور اطلاقی پیدا می کند.

نظر مرحوم آخوند ره در جمع بین مطلق و مقید مثبتین در کلام واحد

پس این دلیلی است که ایشان در آخر کلام به نفع مشهور ذکر می کنند، منتها یک نقضی بر این دلیل ذکر می کنند و بعد هم در مقام جواب از آن نقض بر می آیند که این نقض و جواب را باز ما در دنبالۀ بحث بعدا«ان شاء الله» ذکر می کنیم. آن که فعلا در رابطۀ با کلام ایشان مطرح است، وجهی است که در حقیقت مورد قبول مرحوم آقای آخوند است، به لحاظ اینکه نقض به این دلیل را هم مورد جواب قرار می دهند. و خلاصه اش این شد که«انّ هنا ظهورین» و با هم این دو ظهور متخالف هستند، لکن ظهور دلیل مقید در وجوب تعیینی اقوای از ظهور دلیل مطلق در اطلاق است. در کنار این یک بیانی از مرحوم محقق حائری«قدس سره»